Trở lại Gò Sành

Ngày đăng: Thứ tư 01/07/2009 12:00:00 (GMT +7)

* Kho báu dưới lòng đất

Nhiều năm trước, trong quá trình xây dựng nhà cửa, khai phá đất đai, trồng trỉa canh tác, người dân làng Sành thuộc thôn Phụ Quang, xã Nhơn Hòa, huyện An Nhơn, thường xuyên bắt gặp trong lòng đất những lớp sành dày. Thỉnh thoảng, họ vẫn nhặt lấy những chén, đĩa, bát… tráng men rất đẹp. Họ không biết được chủ nhân, nguồn gốc của các đồ gốm men ấy.

Gần 20 năm kể từ lần khai quật đầu tiên, Gò Sành- Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia với nhiều điều thú vị - vẫn chưa có tên trong bản đồ du lịch tỉnh nhà.

Mùa đông năm 1972, một loạt bom Mỹ thả xuống làng Sành. Trận bom đã làm lộ một “kho báu”, đó là một số lò nung gốm cổ cùng hàng ngàn chum ché, đĩa, bát, chén, bình… chôn vùi trong lòng đất. Kể từ đó, cái tên làng Sành xuất hiện dày đặc trong các bài báo, công trình nghiên cứu và đặc biệt là trong giới mua bán cổ vật.

Trên cơ sở nghiên cứu bộ sưu tập gốm cổ có nguồn gốc tại làng Sành của ông Hà Thúc Cần, năm 1988, bà Raxana Brown, nhà nghiên cứu gốm cổ Đông Nam Á, là người đầu tiên đề cập đến sản phẩm gốm men của người Chăm. Trong công trình khoa học “Gốm Đông Nam Á - niên đại và giám định” - tên luận án Tiến sĩ của bà Brown - địa danh Gò Sành được đề cập đến. Từ đó, dòng gốm Gò Sành được chính thức định danh, nhiều nhà khoa học đã đến Gò Sành nghiên cứu, đặc biệt là các nhà khoa học Nhật Bản đã thực hiện các cuộc khai quật với nhiều cấp độ khác nhau.

Nhận thức được vai trò của gốm Chăm trong việc nghiên cứu lịch sử Bình Định cũng như lịch sử gốm cổ Việt Nam, Viện Khảo cổ học và Bảo tàng Tổng hợp Bình Định đã tiến hành 4 cuộc khai quật tại Gò Sành liên tiếp vào các năm 1991, 1992, 1993 và 1994.

Nhiều nguồn tài liệu cho thấy, gốm Chăm Bình Định không chỉ có mặt rộng rãi ở thị trường trong nước, mà còn có mặt trên thị trường quốc tế như Ai Cập và Trung Cận Đông thông qua con đường thương mại đường thủy. Có thể thấy, gốm Chăm Bình Định đã có một đời sống văn hóa và thương mại rực rỡ như thế nào trong quá khứ.

Khi được giới thiệu tại Bảo tàng lịch sử Việt Nam (5.2008) gốm Gò Sành - Bình Định đã thu hút được sự chú ý của rất nhiều người. - Trong ảnh: Tủ trưng bày hiện vật gốm Gò Sành tại Bảo tàng lịch sử Việt Nam.

 

* Làm gì với kho báu?

Khi những người săn cổ vật đến dò mua, đào bới, các đoàn khảo cổ đến khai quật, dựng bia, cái địa danh làng Sành nhỏ bé, cằn cỗi bỗng trở nên nổi tiếng. Người làng Sành được “khuyến cáo” là lòng đất dưới chân họ chứa đựng một kho báu về gốm do người Chăm để lại.

Làng Sành bây giờ so với đợt khai quật đầu tiên năm 1991 vẫn không khác gì mấy. Nằm lọt trong khu dân cư, vẫn là cồn đất cao, phía Bắc giáp sông Côn, ba mặt còn lại là ruộng đất canh tác. Muốn đến trung tâm làng Sành, phải men theo đường ruộng dẫn vào khu vực lò nung đã khai quật và đặt bia di tích. Sau những cuộc khảo cổ, cái mà người làng Sành nhận được là lời căn dặn phải bảo vệ di tích, tuyệt đối không canh tác, không đào xới.

Điều mà người làng Sành nhớ nhất là những lời hứa sau 4 lần khai quật, đoàn cán bộ khảo cổ và chính quyền địa phương mời dân làng lại, giới thiệu với họ về giá trị của những mảnh sành, về sự quý giá còn nằm dưới lòng đất và hứa rằng họ sẽ trở lại đây để phát huy kho báu Gò Sành. Bao năm qua, người làng Sành vẫn chờ đợi lời hứa ấy sẽ thành hiện thực, khi mà con đường dẫn vào khu di tích vẫn nhỏ hẹp, ngoằn ngoèo, đầy cỏ dại, tre già, lá mục phủ tấm bia.

Về phía chính quyền địa phương, với chừng mực một đơn vị hành chính cấp cơ sở, hoạch định một đường hướng phát huy giá trị đối với di tích Gò Sành dường như là điều vượt ngoài khả năng của họ. Nên hiện tại, cái mà họ làm được cho Gò Sành là tăng cường giáo dục ý thức người dân để giữ nguyên hiện trạng di tích. Trong khi đó, theo người dân địa phương, trong quá trình canh tác hay khi vào mùa mưa, những khi tắm trâu, bò ngoài sông, họ vẫn nhặt được vài chén, bát, đĩa trôi nổi. Cái lành lặn thì họ cất, đợi những người rong mua đồ cổ đến để bán; cái sứt mẻ, hư hỏng nặng thì họ cho con cháu chơi đồ hàng; lớp sành vụn hơn thì người dân cào thành đống, đem bít, chèn trụ rơm, trụ điện cho vững.

Điều khó hiểu là gần 20 năm kể từ lần khai quật đầu tiên, Gò Sành - Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia, với nhiều điều thú vị - vẫn chưa có tên trong bản đồ du lịch tỉnh nhà. Gò Sành vẫn ngủ yên, mỗi năm một hao khuyết do nhiều tác động.

TS. Đinh Bá Hòa, Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh:

Khu di tích khảo cổ lò gốm Gò Sành là khu di chỉ gốm sứ Chăm cổ nguyên vẹn nhất ở nước ta. Đó thật sự là một kho báu dưới lòng đất, đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia. Đó là cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ và phát huy “kho báu” trong bối cảnh, xu thế văn hóa - du lịch sâu rộng như hiện nay. Qua khảo sát, trung tâm gốm cổ Gò Sành có khoảng 20 dấu tích lò nung hiện còn. Trung tâm gốm này cần được đầu tư kinh phí tôn tạo, bảo vệ những khu lò đã khai quật bằng mái che, biến di tích câm lặng thành khu tham quan nghiên cứu văn hóa lịch sử và du lịch sinh thái. Để phát huy giá trị di tích gốm cổ Gò Sành, theo tôi phải có sự chung tay của Ban Quản lý di tích, ngành bảo tồn - bảo tàng, ngành du lịch, chính quyền địa phương và nhân dân làng Sành, để tạo một “con đường” dẫn du khách đến với Gò Sành.

Bài viết cùng chuyên mục

Hương Giang - Nguyễn Hoàngwww.dantri.com.vnĐôi mắt không còn tinh anh, đôi tay nhăn nheo, dúm sạm nhưng những tiếng đàn của ông thì vẫn còn thánh thót, trong veo. ...

Tranh dân gian xuất hiện cách đây từ nhiều thế kỷ, là kho tàng quý giá của nền văn hoá dân tộc Việt. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử cũng như những ...

Chỉ với nửa thế kỷ là kinh đô của nước Đại Việt, mỹ thuật Hoa Lư đã để lại những di sản vô cùng to lớn. Theo chúng tôi đó chính là những viên ...

Chùa Chân Tiên tọa lạc lưng chừng đỉnh Am Tiên là một trong những ngôi chùa cổ khá nổi tiếng về sự linh thiêng ở Hà Tĩnh. Người ta biết đến ngôi chùa ...

Sau khi Ngô Quyền dựng lại nền độc lập, nhà Ðinh, nhà Tiền Lê bắt đầu mở mang đất nước, nhưng phải đến đời nhà Lý, văn hóa Việt Nam mới phát triển ...

Năm 1010, vua Lý Công Uẩn hạ chiếu dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La, đổi tên là Thăng Long. Từ đó, kinh đô của nước Đại Việt đã phát ...

UÔNG THÁI BIỂUDongtac.netKhởi nguyên, đó là khu “biệt điện” của gia đình Ngô Đình Nhu. Ba tòa biệt thự ...

Hơn 34 ngàn tấm mộc bản (bản khắc trên gỗ) chứa đựng nội dung của 152 đầu sách trên nhiều lĩnh vực được chế tác hoặc tập hợp từ thời Nguyễn là ...

Sau 7 năm phát lộ di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu (từ tháng 12/2002 đến 3/2004 với diện tích khai quật là 19.000m2) cho đến nay, làm sao để hàng triệu "hiện ...

Triển lãm mang tinh thần Cái Đẹp và Cuộc sống của thế giới nghề thêu mang tên “Bellizeno với Thêu Việt” do tập đoàn Hiệp Hưng tổ chức vừa được khai ...