Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 3

Ngày đăng: Thứ tư 14/05/2008 12:00:00 (GMT +7)

Thầy đồ Cóc
Tranh dân gian Đông Hồ

Vào những phiên chợ Tết, những bà mẹ Việt Nam thường mua cho con bức tranh này với hy vọng con mình sẽ chăm chỉ học hành, ngày một thông minh sáng láng. Đương nhiên là phải vinh qui bái tổ, góp mặt với đời. Trong bức tranh là cả một thế giới của cóc, nhái, ễnh ương rất nhộn nhịp trong lớp học với một thầy ếch lớn ngồi chễm chệ trên chiếc sập đang dạy học. Hình tượng sinh vật, nhưng chúng lại có hành động nhân cách hóa như người. Trên bức tranh có dòng chữ “Lão Oa độc giảng”. Tức là ông Ếch một mình giảng dạy (Oa có thể dịch là “ếch”, nhưng trong dân gian vẫn gọi tranh này là “Thầy đồ Cóc”, chữ “độc” trong tranh dịch là đọc, nhưng cũng đồng âm với “độc” là cô độc, một mình).
Tại sao cha ông ta lại chọn hình tượng Cóc mà lại không phải là sinh vật khác?
Hình tượng con Cóc đã tồn tại và phổ biến từ rất lâu trong nền văn hiến Lạc Việt. Đối với những nhà nghiên cứu hoặc những ai đã từng nhìn thấy những chiếc trống đồng, thạp đồng Lạc Việt chắc không quên hình ảnh con Cóc trên những vật thể này. Trong văn chương truyền miệng Việt Nam, chắc cũng chưa ai quên hình ảnh con Cóc trong truyện “Cóc kiện trời”, “truyện Trê Cóc” hoặc câu ca dao:

“Con cóc là cậu ông trời.
Ai mà đámh cóc thì trời đánh cho”

Ông Trời – chúa tể của vũ trụ – linh thiêng là thế, uy vũ là thế, mỗi khi con người gặp chuyện gì không vừa ý lại kêu trời. Vậy mà Cóc còn là cậu của ông trời mới oai chứ ! Đúng là “oai như Cóc”. Nhưng trong bức tranh dân gian này, Cóc chỉ khiêm tốn làm một ông giáo già ngồi dạy học. Nếu chúng ta trở ngược thời gian về cội nguồn của nền văn minh Đông phương từ hơn 2000 năm trước, sẽ thấy rằng văn tự dùng trong nền văn minh Lạc Việt là chữ “khoa đẩu”, mà di ấn còn ghi lại trên bãi đá cổ Sapa. Chữ khoa đẩu là kiểu chữ hình con nòng nọc, còn ghi dấu ấn trong các cổ thư lưu truyền trong văn minh Đông phương như: truyện Thủy Hử, sách Thông chí của Trịnh Tiều, trong những di vật đào được ở Ân Khư – thủ đô nhà Ân Thương của Trung Hoa cổ. Với chữ khoa đẩu tìm thấy trong di vật ở Ân Khư, người viết đã có dịp minh chứng với bạn đọc (*): đó chính là chiến lợi phẩm trong cuộc chiến Văn Lang và nhà Ân, được nhắc tới trong truyền thuyết Phù Đổng Thiên Vương. Chữ khoa đẩu trong di vật ở Ân Khư chỉ là một hiện tượng riêng lẻ, về hình thức khác hẳn hình thức chữ Hán, trong suốt hàng ngàn năm lịch sử của nền của văn minh Hoa Hạ. Khoa học hiện đại đã chứng tỏ rằng: tất cả những nền văn minh phát triển đều phải có chữ viết. Do đó, sự hiện hữu của văn khoa đẩu đã chứng tỏ nó ra đời trong một nền văn minh phát triển. Bởi vậy, nếu nền văn minh Hoa Hạ đã từng sử dụng chữ khoa đẩu như một dạng văn tự chính thống và ghi lại cả một giá trị tri thức to lớn của nền văn minh này, thì người ta không thể nào giải thích được sự thay đổi ký hiệu chữ viết từ văn khoa đẩu sang dạng chữ Hán trong quá trình phát triển liên tục của nền văn minh đó. Điều này chỉ có thể giải thích rằng văn khoa đẩu không thuộc về văn minh Hoa Hạ. Sự hiện hữu mờ nhạt của chữ khoa đẩu trong văn minh Hoa Hạ chỉ có thể giải thích một cách hợp lý là nó thuộc về một nền văn minh khác đã bị Hán hóa. Những bản văn cổ chữ Hán đã nhắc tới văn khoa đẩu như sách trời (Thủy Hử), hoặc khẳng định nó thuộc về văn minh Lạc Việt (Thông Chí của Trịnh Tiều), đã chứng tỏ rằng chữ khoa đẩu là chữ viết chính thức của nền văn minh Lạc Việt. Chữ khoa đẩu đã khẳng định giá trị văn hiến trải hàng ngàn năm của nền văn minh Lạc Việt, đó là điều kiện để bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của nền văn minh này.

Bức tranh “Thầy đồ cóc” chính là một mật ngữ hướng thế hệ con cháu tìm về nguồn cội của tổ tiên. Bởi vì, khoa đẩu tức chữ hình con nòng nọc. Như vậy chỉ có Cóc hoặc cùng loài mới có con gọi là nòng nọc. Hay nói một cách khác: chỉ có Cóc mới có chữ để dạy cho đời. Cho nên ông Cóc mới độc quyền trong sự giảng dạy. Đó chính là ý nghĩa của bức tranh dân dã này.

Phụ bản

Bánh chưng và bốn sợi Lạc Hồng
Biểu tượng Hà Đồ - linh vật của nền văn minh Lạc Việt

* Chú thích: Xin xem “Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại”, “Thời Hùng Vương và bí ẩn Lục thập Hoa giáp”, Nxb VHTT 2002.

 

Mời xem các phần khác:

  1. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Lời nói đầu
  2. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần dẫn nhập
  3. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I
  4. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 1
  5. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 2
  6. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 4
  7. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 5
  8. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 6
  9. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 7
  10. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần I - 8
  11. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần II
  12. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần II - 1
  13. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần II - 2
  14. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần II - 3
  15. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần II - 4
  16. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần III
  17. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần III - 1
  18. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần III - 2
  19. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần III - 3
  20. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần IV
  21. Tính minh triết trong tranh dân gian Việt Nam - Phần kết luận

Bài viết cùng chuyên mục

Phần dẫn nhập: Người viết đã hân hạnh trình bầy với bạn đọc ba cuốn sách (Nxb VHTT tái bản 2002, có sửa chữa và bổ sung) là:”Thời Hùng Vương qua ...

Lời nói đầu: Nền văn minh của nước Việt Nam hiện nay là sự kế tục một truyền thống văn hiến trải gần năm ngàn năm lịch sử. Đây là niềm tự hào ...

Trong khoa học, những thông tin làm thay đổi những “hiểu biết đã được nhiều người công nhận” không phải không có tiền lệ. Chính những hiểu biết mới ...

Người Việt phát minh ra giấy viết cho nhân loại“Sự phát minh ra giấy viết là một sự kiện lớn trong lịch sử loài người. Từ khi có giấy, sự kế thừa và ...

Tam Miêu - Bách Việt ( 08/04/2008)

Vào khoảng 2500 trước công nguyên trên đất Trung hoa đã xảy ra một trận chiến lịch sử còn lưu truyền cho đến đời nay đó là trận Trác Lộc giữa 3 lực ...

"Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba." Thời Hùng Vương đã trở thành huyền sử; còn sót lại chăng chỉ còn là những tục ngữ ca ...

Con người ai cũng có thân xác, đó là cơ sở vật chất để sự sống tồn tại. Thân xác đó không thể tự ta mà có, nó có là do cha mẹ di truyền, đến lượt ...

Nỏ thần của An Dương Vương không phải là vũ khí thô sơ, những bằng chứng còn lại cho đến ngày nay chứng tỏ điều đó :...

Lần đầu tiên, người Hà thành được “mãn nhãn” khi chứng kiến cảnh bắn thử nỏ thần (cơ nỗ) An Dương Vương trong khu bảo tàng Lịch sử quân sự. Công ...

Thuật tiên tri (tiếp theo): Tự nhiên đặt ra trước con người vô số hiện tượng không thể (hoặc chưa thể) giải thích bởi các ngành khoa học. Về nguyên tắc, ...