Tinh hoa Quảng Trị: 10 bảo vật quốc gia

Ngày đăng: Thứ năm 28/01/2010 12:00:00 (GMT +7)

1. Pho tượng Uma Dương Lệ, được người dân địa phương tìm thấy trên nền phế tích của khu thánh địa Chămpa tại làng Dương Lệ Đông, xã Triệu Thuận, huyện Triệu Phong. Sau khi phát hiện, người dân đã lập một miếu thờ trên nền tháp đổ với tên gọi Miếu Bà Giàng vào năm 1985. Tượng cao 0,65m được tạc từ sa thạch, hạt mịn, màu nâu sẫm, tượng tròn được tạc ở tư thế nữ thần loã thể toạ trên bệ đài. Gương mặt nữ thần toát lên vẻ thanh tú, nhẹ nhàng, trán rộng, đầu ngẩng cao với đôi mắt đăm chiêu. Bầu ngực căng tròn nhô ra phía trước, bắp đùi thon thả biểu lộ một sức sống tràn trề, gây cho người chiêm bái một ấn tượng mạnh mẽ về nghệ thuật. Đây là biểu tượng của thần Uma hay chính là hoá thân nữ của thần Siva còn có tên là Bhagavati - một vị thần được sùng kính ở Chămpa dưới tên Po Nagar hay Po Yan Inư Nagar (Thần mẹ xứ sở).

2. Cũng tại huyện Triệu Phong, năm 1980 người dân tìm thấy bức phù điêu lá nhĩ (Tympan) Trà Liên I tại di tích tháp Chăm Trà Liên (xã Triệu Giang). Bức phù điêu có hình bán nguyệt, bằng đá sa thạch, cao 1,21m, dày 0,2m, đường kính đáy 1,54m. Phù điêu chạm hình thần mặt trời Surya và hai trợ thủ, trên một bệ cao có nhiều đường gờ giật cấp. Thần Surya đứng giữa, đầu đội Kirita – mukuta hai tầng, mặc áo dài kẻ sọc dày, khuôn mặt nghiêm nghị, lông mày rậm, mũi cao, miệng rộng, tai đeo đồ trang sức to, nặng, hai tay cầm búp sen giơ cao. Hai trợ thủ ngồi hai bên, mỗi vị cầm một cái trượng, khuôn mặt tươi tắn, miệng rộng, môi dày. Bên dưới chiếc bệ có hình 7 đầu ngựa tượng trưng cho 7 ngày, ứng với mỗi đầu ngựa là một đôi chân trước, tạo ra 14 đôi chân.

Bức phù điêu lá nhĩ trà liên 2 (Ảnh: TG).

3. Cũng tại di tích tháp Chăm Trà Liên 12 năm sau, thêm một bảo vật nữa đã được tìm thấy: Phù điêu lá nhĩ Trà Liên II, có hình bán nguyệt, bằng đá sa thạch, cao 1,2m, rộng 2,1m, dày 0,17m. Hình tượng của Siva và Uma được chạm nổi trong hai khung hình bán nguyệt khoét lõm so với bề mặt; một mảng phụ khác thể hiện hình tượng cây vũ trụ với kỹ thuật chạm hình nằm trên đầu. Thần Siva ngồi trên một chiếc bệ, mặc sampot ngắn có thắt lưng, vạt trước dài chảy tràn, mình và đùi để trần, miệng hé cười, cổ ba ngấn đeo những vòng trang sức thõng xuống ngực. Kế bên, tượng Thần Uma ngồi trên một bệ cao trong tư thế rất thoải mái, hai chân gập về phía sau; nửa thân dưới được phủ một sarong dài trong khi nửa thân trên để ngực trần. Hai cánh tay của Uma dài thon thả, tay trái chống lên, tay phải tựa khuỷu lên đùi, cánh tay vắt chéo qua trái ôm lấy eo bụng. Trên tất cả, là gương mặt đôn hậu.

4. Năm 1986, người dân thôn Kim Đâu, xã Cam An, huyện Cam Lộ phát hiện ra Bò thần Nandin Kim Đâu tại di tích tháp Chăm Kim Đâu. Sử xưa chép rằng, bò Nandin là vật cưỡi của Thần Siva và Nữ thần Paravati. Tượng Bò được tạo liền một khối với bệ bằng sa thạch dài 0,46m, rộng 0,29m, nằm ở tư thế hai chân trước gập về sau, hai chân sau gập về trước. U bò cao gần ngang đầu, bụng thon, các bắp đùi nổi rõ; đuôi dài kéo từ phía sau luồn qua đùi trái rồi vắt chéo lên chân, cuối đuôi có một túm lông lớn vắt từ cẳng chân kéo dài xuống dưới tạo thành một đường lượn trên hình hài bộ phận sinh dục khá rõ nét.

Trống đồng Trà Lộc (Ảnh: TG).

5. Tại thôn Quảng Điền, xã Triệu Đại, huyện Triệu Phong trong khi đào đất ở Cồn Dưới người dân đã tìm thấy thêm một tượng bò thần tên là Bò thần Nandin Quảng Điền. Được làm bằng đá sa thạch, tượng Bò Thần dài 52cm, cao 34cm, nằm trong tư thế phủ phục, đầu hơi cúi xuống, mắt nhắm nghiền, trán khắc nổi hoa văn hình thoi, bụng thon, mông tròn, u nổi cao. Hơi khác với Bò thần Nandin Kim Đâu, Bò thần Nandin Quảng Điền có bộ phận sinh dục rất to và rõ nét, cùng với chiếc đuôi dài nổi trên mông, luồn qua khuỷu đùi, vắt chéo trên chân rất mềm mại.

6. Cụm vò bán sứ thời Đường Dương Lệ được người dân địa phương phát hiện tại cánh đồng thuộc làng Phúc Lộc, xã Triệu Thuận, huyện Triệu Phong, cách thành Thuận Châu chừng 1 km. Cụm vò gồm 7 chiếc, chiếc lớn nhất là một vò bán sứ có hình dạng thân phình, cổ ngắn, đáy bằng, trên thân có 6 núm; vò cao 57cm, đường kính miệng 21cm, đường kính đáy 23cm. Các vò còn lại nhỏ hơn, được chôn xung quanh vò lớn. Đây là những chiếc vò bán sứ men trấu rạn, được sản xuất tại Quảng Đông, Trung Quốc dưới thời Đường (thế kỷ VII – VIII). Theo các nhà nghiên cứu, đây là ngôi mộ vò của một gia đình thuộc tầng lớp thượng lưu trong xã hội người Chăm cổ. Những chiếc vò bán sứ Đường này là do người Chăm mua lại của người Trung Quốc thông qua con đường giao lưu, trao đổi từ các cảng biển Mai Xá, Cửa Việt thời bấy giờ.

Trống đồng An Khê (Ảnh: TG).

7. Tháng 4/1997, khi rà bom mìn tìm phế liệu trên một quả đồi thuộc làng An Khê, xã Gio Sơn, huyện Gio Linh, anh Phan Tấn Hoàng đã phát hiện một chiếc trống đồng có tên gọi Trống đồng An Khê. Trống có tang phình, thân eo, đế thẳng, xung quanh có bốn quai; mặt trống có hình ngôi sao 8 cánh và có 6 vành hoa văn với các hoạ tiết trang trí là các vòng tròn đồng tâm, chim mỏ dài, đuôi dài đang bay ngược chiều kim đồng hồ, hoa văn răng cưa hình thoi, xương cá. Tang trống có hai vành hoa văn, trang trí hình răng cưa hướng lên tâm và về chân trống. Quai trống có hai đôi quai kép hình bán khuyên, trang trí hoa văn thừng tết. Các nhà nghiên cứu kết luận, đây là trống đồng thuộc niên đại loại I He’ger, cách đây 2.500 năm.

8. Tại rú Cát, thôn Trà Lộc, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, trong khi rà tìm phế liệu, ông Hoàng Công đã phát hiện thấy Trống đồng Trà Lộc. Đây cũng là chiếc trống đồng có niên đại loại I He’ger cách đây hơn 2.500 năm. Trống có hình dạng thân thon, đế choãi, tang phình, có bốn quai; mặt trống trang trí hình sao 10 cánh mập, xen giữa cánh sao là chữ V lồng, đầu chữ V quay ra ngoài gồm 7 vành hoa văn với các hoạ tiết như vòng tròn tiếp tuyến có chấm giữa, chim mỏ dài có mào, đuôi dài bay ngược chiều kim đồng hồ... Vòng chủ đạo của mặt trống có 4 hình thuyền. Chân trống choãi có 5 vành hoa văn được trang trí hình bò u nổi cao, hình chấm dải. Quai trống có hai đôi quai kép hình bán khuyên được trang trí hoa văn thừng tết.

Bộ vò gốm thường Đường Dương Lệ (Ảnh: TG).

9. Tượng Nguyễn Ư Dĩ tạc hình cậu ruột của chúa Nguyễn Hoàng, cao 0,62m, phần vai rộng 0,30m. Tượng được đúc bằng đồng ở tư thế ngồi trên ghế thấp, hai chân gấp khuỷ hơi dang ra; khuôn mặt chữ điền, mắt nhìn xuống, mũi cao, môi mỏng, cằm vuông, râu dài, dái tai rộng; đầu đội mũ quan hai lớp, chân đi hia chỉ để lộ phần mũi. Toàn thân khoác áo choàng rộng phủ từ vai xuống vắt trùm cả hai chân. Hai tay vòng phía trước bụng khuất trong vạt áo choàng chỉ để hở một ngón tay cái của bàn tay phải. Phần bụng để hở to, tròn; trên ngực có một dải đai vòng. Tượng Nguyễn Ư Dĩ được thờ tại miếu thuộc đình làng Trà Liên, xã Triệu Giang, Triệu Phong.

10. Bản khoán ước làng Phú Kinh, được khắc trên một tấm gỗ lim, hình chữ nhật có kích thước 230 cm x 36,5 cm x 8 cm. Mặt trước khắc gần 5.000 chữ Hán, viết theo lối chữ Chân, mặt sau để trơn. Nội dung bản khoán ước là những quy định như phân chia ruộng đất, giáo dục, khuyến học, giữ gìn phong thuỷ, cưới xin, tang ma...Theo sử sách ghi lại, Bản khoán ước này do dân làng Phú Kinh, thuộc xã Hải Hoà, huyện Hải Lăng thực hiện vào tháng 6/1774. Đến nay, ngoài một vài vết thủng nhỏ do bom đạn, phần lớn bảo vật này vẫn còn nguyên dạng.


Bài viết cùng chuyên mục

Một bản kinh Kim Cương (còn gọi Kim Cang) được thêu cách đây 209 năm, chiếc lư bằng sứ thời hậu Lê và chiếc bình bát chu sa của hòa thượng Thạch Liêm, sau ...

Di vật của vị thanh quan nổi tiếng triều Nguyễn đã chìm nổi luân lạc trong dân gian. Mang thân phận vương giả nhưng chúng bị người đời lãnh đạm, suýt đem ...

Trong hệ thống nhạc cụ thuộc Nhạc lễ triều Nguyễn, hiện nay còn lưu giữ 8 chiếc biên chung ở Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế. Vào tháng 3.2005, 8 chiếc biên ...

Nằm ấp mình bên bờ đê phía nam của dòng sông Đuống hiền hoà, nghiêng trôi một “dòng lấp lánh”, làng tranh Đông Hồ đã trải qua biết bao những thăng ...

Liệu chúng ta có thể coi những ông Đầu Rau chính là những đồ gốm cổ đầu tiên ở của Việt Nam? Theo thời gian, các sản phẩm được làm từ đất sét nung ...

Năm 1994-1995, việc phát hiện cặp kèn đá (tù và) hình hai con cóc tại huyện Tuy An (Phú Yên) đã làm chấn động giới khảo cổ học. Đây là báu vật vô giá ...

Trong những cổ vật triều Nguyễn đang được đề cử là báu vật quốc gia, có chiếc áo Long Cổn đang được lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật cung đình (CVCĐ) ...

Một trong những bảo vật quý của triều Nguyễn đang được đề cử là báu vật quốc gia có tấm bia đá Thánh đức thần công ở lăng Tự Đức. Điều đặc ...

Đôi vợ chồng Tạ Mân - Cao Thị Xuân Đào đã dành hết thời tuổi trẻ của mình để săn tìm cổ vật của nền văn hóa Óc Eo bị chôn vùi cách nay hơn 13 thế ...

Hướng đến 1000 năm Thăng Long, đã có rất nhiều nghiên cứu, khảo sát các giá trị văn hóa phi vật thể của Hà Nội (thể hiện trong lễ hội, phong tục tập ...