Thảo thơm từ ché rượu cần

Ngày đăng: Thứ bảy 11/10/2008 12:00:00 (GMT +7)

Người Kinh, vào dịp Tết, giỗ chạp nhà khá giả thì tiếp đãi bằng rượu ngoại bia lon, người nghèo khó tiếp nhau bia bầu rượu đế. Riêng đồng bào các dân tộc thiểu số chỉ duy nhất một thứ: rượu cần. Ché vơi châm thêm nước, rượu loãng thay ché khác; sóng sánh vàng, nồng nàn, ý vị… cho giọng hát khan MaPhưu vút cao vang xa gọi hồn sông núi; cho cồng chiêng trống đôi tưng bừng vào hội, cho mọi người vui vẻ, cởi mở, chan hòa với nhau…

Ngày xưa, muốn có ché rượu cần, người làm rượu phải nhọc công vào rừng sâu núi thẳm tìm một loại vỏ cây, củ rừng làm men rượu. Người Xê Đăng ở Kon Tum dùng hjam, ớt rừng (vị cay nồng), lá cây K’laxang (vị đắng), củ rơja trộn chung với bột bạo nếp làm nên men rượu. Người Êđê thì dùng hoa lá rễ cây dong rửa sạch phơi khô tán nhỏ trộn thêm bột củ riềng hoặc gừng với bột gạo, nắm thành nắm phơi khô làm men rượu cần, để dùng dần mỗi khi gia đình và dân làng có việc hệ trọng.

Ngày nay, men rượu sẵn có trên thị trường, việc làm rượu cần nhẹ nhàng, không phải nhọc công, chủ khách không phải “xót của” khi:

"Hơi men ngát vít cần cong
Đêm say bên ánh lửa hồng vành trăng"


Uống rượu để vui vầy bè bạn, uống cho thỏa cơn ghiền… thì dùng sao cũng được. Nhưng khi dùng rượu cần vào dịp lễ hội, tiếp khách quý thì phải có kiểu cách, theo phong tục của từng dân tộc. Các ché rượu làng được xếp một dãy dài buộc vào cột đằng đông, rượu gia đình buộc ché vào cột nhà sàn. Sau khi mở ché, họ dùng lá không có nhựa, không độc rửa sạch nhét chặt miệng ché, dùng vài thanh nứa hoặc tre, lồ ô găm chặt cổ ché để chặn lớp lá và bã rượu trào ra. Dùng nước suối đầu nguồn tinh khiết lấy từ sáng sớm đổ đầy miệng ché. Chờ nước ngấm vào rượu, dùng cần thọc thông đáy ché, nếm thử vài lần. Khi vị nồng của men, vị ngọt của rượu hòa tan trong nước là cuộc uống rượu bắt đầu.


Bất cứ cuộc rượu  cần nào người Êđê  cũng cử ra một  người điều hành gọi  là Gaipe, người hiểu  biết cung cách mời  rượu. Gai pe có  nhiệm vụ mời ai  uống trước, uống  sau. Cứ vậy, cần  được chuyển từ  tay  người này  sang  tay người  khác, không được  buông cần. Vì làm  như vậy là xúc phạm tới thần linh và lòng tốt của gia đình. Nếu khách không uống nữa phải dùng ngón tay cái bịt đầu cần đưa lại Gai pe chuyển cho người khác.

Ở vùng đồng bào Chăm Hroi, Bana (Phú Yên) vào dịp lễ hội và đãi đằng khách quý, rượu cần được mang ra. Chủ nhà chọn một chiếc cần đẹp, dài mượt được dùng lâu năm (không bị dập, gãy) cắm vào ché rượu, sau đó vút cong cần, rồi dùng nến dây (làm bằng sáp ong) quấn quanh cần rượu. Khi nến sáp ong đã thắp sáng lung linh, cần rượu được chuyển tới tay khách mời. Trước khi mời khách ngậm cần, chủ nhà đặt tay lên miệng ché van vái: “Cầu Yàng, thần sông, thần núi… phù hộ cho người anh em chân cứng, đá mềm, sức lực dồi dào, gặp nhiều may mắn”. Nữ chủ nhà dùng một tô đầy nước châm tràn miệng ché để lường cho mỗi lượt khách uống. Ai uống một hơi hết tô nước, người đó mới đáng tin là nhiệt tình, thật lòng với chủ, chủ khách chan hòa. Men rượu cần nhẹ, khi chủ và khách say la đà thì cũng đến lúc tàn cuộc rượu.
Rượu cần là một sản vật chứa đựng tấm lòng mộc mạc thảo thơm nhưng rất lãng mạn của người dân vùng Trường Sơn – Tây Nguyên hùng vĩ.

Bài viết cùng chuyên mục

Hội Lim ( 08/10/2008)

Vùng đất Kinh Bắc không chỉ là đất võ mà còn là đất văn, nơi đây đã sản sinh cho đời rất nhiều thuần phong mỹ tục. Hệ thống hội hè, đình đám và ca ...

Trên cao nguyên Mộc Châu (Sơn La), ngoài đặc sản sữa bò còn có phiên chợ tình nguyên sơ với những câu chuyện ly kỳ và cảm động. Những chàng trai, cô gái ...

Đầu xuân đi lễ chùa cầu cho quốc thái, dân an từ lâu đã trở thành một sinh hoạt tính ngưỡng của người dân Việt Nam, trong đó có lễ dâng sao giải hạn ...

Kể cả những người chưa tìm được “một nửa” hay những người tới đây chỉ để suy ngẫm về tình yêu cũng cảm thấy được chia sẻ và được sống ...

Khoảng cuối giờ Thìn, đầu giờ Tỵ ngày mùng một và mùng hai Tết âm lịch hằng năm, lễ hội Tết nhảy - một hình thức sinh hoạt văn hóa độc đáo của ...

Dầu đi đâu về đâu, ngày nay mỗi lần Tết đến tôi lại mang mang nhớ nhung cái "hồn" của chợ quê xưa. Tấm "hồn" đó là do sự lắng đọng của quang cảnh ...

Lễ hội Lồng Tồng ( 08/09/2008)

Lễ hội Lồng Tồng (hội xuống đồng) từ bao đời nay đã trở thành nét sinh hoạt cộng đồng đặc sắc của người Tày ở huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. ...

Dân tộc Khơ Mú thuộc nhóm dân tộc thiểu số ở tỉnh Sơn La, đồng bào cư trú chủ yếu ở các huyện Yên Châu, Mai Sơn, Thuận Châu, Mường La, Quỳnh Nhai, Sông ...

Hát văn ( 28/08/2008)

Hát văn hay còn gọi là hát chầu văn. Chầu văn là loại hình ca nhạc chuyên sử dụng trong các nghi lễ thờ cúng ở các đền miếu xưa, đặc biệt là khi ngồi ...

Hát Xoan, hát Ghẹo ( 28/08/2008)

Hát Ghẹo, hát Xoan là vốn quý văn nghệ dân gian lâu đời của tỉnh Phú Thọ, nằm trong kho tàng văn học dân gian giàu có của Việt Nam. Hát Xoan, hát Ghẹo là ...