Phát hiện một bản đồ cổ Việt Nam (I)

Ngày đăng: Chủ nhật 26/04/2009 12:00:00 (GMT +7)

Một tấm bản đồ cổ việt Nam rộng lớn quá cỡ thông thường.
Năm 1982, thư viện qốc hội Ha Kỳ ( Library of Congress) mua được bản đồ này của một nhà buôn bản đồ cổ có tiếng của Hoa Kỳ, nhưng không biết thêm tin tức gì liên quan và xuất xứ từ đâu tới.

Bản đồ Việt Nam toàn tỉnh dư đồđược vẽ bằng bút lộng mực Tàu, trên giấy bản dài 152cm, rộng 98cm. Truyền thống xưa nay của Trung Hoa và việt Nam chưa vẽ bản đồ to lớn như vậy. đây là bản vẽ “toàn cõi Đông Dương ở vào thời điểm 1830 hay 1840. Tuy nhiên theo ghi chú ở góc phải cuối bản đồ, lại có cứ liệu cho biết bản đồ được vẽ nhiều thập niên sau đó” (This large manuscript map – 152 x 98 cm – executed in brush and ink, portrays Indochina in the 1830s ỏ 1840s. The text in the lower right, however, contains references suggesting it was written several decades later) (2). Đất nước Việt Nam thời đó rộng khắp xứ Đôg Dương: Nước CHân Lạp (Campuchia) cũ là trấn Tây Thành thuộc Việt Nam và chưa có nước Ai Lao. Trên địa bàn rộng lớn của Ai Lao sau này, khi ấy mới có tiểu vương quốc Nam Chưởng cũng thuộc Việt Nam. Phần còn lại là các phủ Trấn Man, Trấn Ninh, Trấn Biên, Trấn Tĩnh với vùng Cửu Châu gần Thừa Thiên, hai xứ Thủy Xá – Hỏa Xá trên Tây Nguyên và các mường vùng tây bắc giáp sông Cửu Long và nước Miến Điện đều là đất đai của Việt Nam. Do đấy, Meinheit đồng nhất về mặt địa lý Việt Nam với Đông Dương. Người Pháp trước đây cũng gọi địa bàn này là Đông Dương thuộc An Nam (Indochine annamite); sau khi xâm chiếm rồi họ mới gọi là Indochine francaise (Đông Dương thuộc Pháp) (3).


Những nhận xét và phân tích của Meinheit
- Trên mặt bản đồ không ghi nhan đề , nhưng phía sau có ghi chữ Hán Việt Nam toàn tỉnh dư đồ.
- Triều đại mới (Nguyễn) có xu hướng phát triển cương vực về phía tây giáp với sông Cửu Long.
- Vùng Tây Nguyên (bôi son trên bản đồ) là vùng chủ yếu của dân thiểu số (The red zones – Ethnic minorities a dominant theme) và ghi rõ là Thủy xá và Hỏa xá.
- Trên bản đồ vẽ rõ lũy Trấn Man (Barbarian Protectorate) để bảo vệ ba tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, dài 90km, do Lê Văn Duyệt xây đắp.
- Tên các đơn vị hành chính lớn, dưới thời Gia Long gọi là trấn hoặc doanh, từ năm 1831 – 1832 dưới thời Minh Mạng đều gọi là tỉnh. Trên bản đồ ghi hết là tỉnh; thí dụ: Hà Nội tỉnh trước là Đông Kinh, Phú Xuân tỉnh trong có Việt Nam đô thành
- Tên quốc gia dưới thời Gia Long gọi là Việt Nam. Năm 1838, Minh Mạng đổi ra Đại Nam. Trên bản đồ đều ghi là Việt Nam, vậy bản đồ này được vẽ trước năm 1838 ? Thật là mâu thuẫn với các ghi chú về sự kiện hay địa danh thuộc thời điểm 1860 – 1870. Như sự kiện Lưu Vĩnh Phúc kéo quân Cờ Đen vào lập đồn trại chống Pháp ở Sơn Tây năm 1865, mãi đến năm 1885 Lưu Vĩnh Phúc còn đem quân đánh Pháp ở Tuyên Quang. Vậy bản đồ này được vẽ vào thời điểm nào ?
- Bản đồ chưa vẽ xong, vì đảo Phú Quốc chưa thành hình, mới vẽ được mấy căn nhà cư trú trong đảo mà thôi. Quần đảo Hoàng Sa và Vạn Lý Trường Sa cũng chưa được ghi họa. Bản đồ ghi tên đủ 31 tỉnh, nhưng hai tỉnh Hưng Hóa và Quảng Yên chưa được viền son . Trong đoạn này Meinheit hiểu sai về Tụ Long bi đình ở phần cực Bắc nước ta. Ông tưởng đây là dinh cơ hay đền tưởng niệm (Pavilio or memorial) mà sao vẽ sơ xài thế hay vẽ chưa xong. Sự thật đây chỉ là tấm bia làm biên giới giữa Việt Nam (ghi là Giao Chỉ quốc) và Trung Quốc, nằm gần sông Đồ Chú. Năm 1888, Pháp nhượng bộ cho nhà Thanh làm chủ vùng đất này của nước ta từ bao thế kỷ, rộng khoảng 800km vuông và có nhiều mỏ đồng.


Những phỏng đoán và thắc mắc của Meinheit

- Khó mà biết thời điểm chính xác của bản đồ. Theo chú thích thì bản đồ vẽ khoảng 1860 và 1875. Nhưng hình dáng và nét vẽ thì bản đồ được phác họa năm 1830 hay 1840
- Bản đồ quan tâm nhiều hơn về phía tây với các ghi vẽ đường thủy bộ tới vùng dân tộc thiểu số cư ngụ, có lẽ vì mục đích chống xu hướng xâm chiếm của Xiêm La hồi 1830 và 1840
- Bản đồ được vẽ do một quan chức Việt Nam hay một nhà địa lý Trung Hoa quan tâm đến lân bang ở phía nam Trung Quốc.

Chúng tôi hoan nghênh và tri ơn Meinheit đã công bố và nghiên cứu khá sâu sắc tấm bản đồ cổ Việt Nam rộng lớn có một không hai này. Những nhận xét và thắc mắc của ông kể là chính đáng, nếu không tìm ra manh mối của sự việc ghi vẽ bản đồ với những chi tiết hầu như mâu thuẫn rõ ràng. Chúng tôi đã để suốt thời gian nghỉ Tết để nghiên cứu bài giới thiệu và nhận thấy bản đồ cổ này có những nét vẽ tương đồng với các bản đồ trong bộ sách Đồng Khánh địa dư chí (4). Tra cứu nơi chính sử Thực Lục ta sẽ thấy đầy đủ những gì liên quan đến công cuộc chế tác tấm bản đồ cổ quý giá này.

 

Mời xem các phần khác:

  1. Phát hiện một bản đồ cổ Việt Nam (II)

Bài viết cùng chuyên mục

Châu Sa là một thành cổ của người Chăm cổ xưa được đắp bằng đất. Thành Châu Sa thuộc thôn Phú Bình, xã Tịnh Châu, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. ...

Áo tơi được nhân dân ta làm bằng lá tro còn gọi là lá cọ (lá mà người dân quê dùng để làm tranh lợp nhà). Suốt cả chiều dài lịch sử của dân tộc ...

Chuông đồng là những di vật cổ có giá trị rất lớn về mặt lịch sử, văn hóa... của mỗi dân tộc trong từng thời đại. Dựa vào công nghệ đúc đồng và ...

Đối với sự phát triển của một quốc gia, dân tộc nói chung, tiếng nói và chữ viết là những yếu tố phản ánh chính xác cội nguồn của một nền văn hoá ...

Với vẻ đẹp quyến rũ của hang, cuốn Merveille de Monde (kỳ quan thế giới) chuyên về du lịch của Pháp xuất bản năm 1938, khi giới thiệu các danh thắng nổi ...

Các nhà khoa học Viện Khảo cổ học Việt Nam và Bảo tàng tỉnh Cao Bằng vừa phát hiện một cầu đá đang được dân sở tại dùng để đi lại nhưng được ...

Tôi đến đền Chử để tìm một không gian kiến trúc cổ tiêu biểu của đồng bằng Bắc bộ, và cũng là để ghi lại những hình ảnh cuối cùng của đền khi ...

Một tuyệt tác điêu khắc được tạc vào năm Quảng Hữu thứ 22 (1086), cột đá chùa Dạm với tên chữ “Lãm Sơn Tự” là công trình lưu truyền cho hậu thế ...

Trung tâm Nghiên cứu Lý học Đông phương sửa lại tựa.Nguyên văn: Trên Giadinh.net.vn: Chuyện chưa biết về người Việt CổNhững tưởng hàng vạn năm trước, khi ...

Quảng Trị là mảnh đất hội tụ nhiều dấu ấn của nhiều nền văn hóa, điều này được thể hiện qua việc hàng chục nghìn hiện vật được phát hiện và ...