Phát hiện mộ chí một nhà thơ người Việt Nam đời Đường tại Tây An, Trung Quốc

Ngày đăng: Thứ hai 05/05/2008 12:00:00 (GMT +7)

(Dịch tóm tắt như sau:

“ Ngày hôm qua, 24/02/2008, ông Trương An Hưng, Phó nghiên cứu viên kiêm Phó trưởng ban bảo quản Viện Bảo Tàng Bi Lâm (quận Bi Lâm, Tây An) thông báo: Bảo Tàng mới vừa phát hiện một tấm mộ chí đời Đường từ dưới lòng đất vùng nông thôn quận Trường An, giáp ranh địa bàn huyện Lam Điền và quận Nhạn Tháp (đều là đơn vị hành chánh trực thuộc thành phố Tây An) và đưa về Bảo tàng cất giữ.

Qua khảo sát bước đầu, tấm mộ chí này có niên đại thời Trung Đường, hình vuông, mỗi cạnh độ 40 cm, khắc tên, quê quán và sơ lược thân thế của mộ chủ là:
LIÊU HỮU HƯƠNG (廖有方), quê quán: huyện Giao Chỉ, thuộc Đại Đường An nam Đô hộ phủ (tức Bắc bộ Việt nam ngày nay), thời niên thiếu tại Giao Chỉ nổi tiếng văn chương (nguyên văn: văn bút văn Giao Chỉ “文笔闻交趾”), sau lưu học Trung nguyên, đỗ tiến sĩ năm Nguyên Hòa thứ 11, đời Đường Hiến Tông (năm 816 CN), được bổ nhiệm làm huyện lệnh huyện Vân Dương, thuộc phủ Kinh Triệu ( nay thuộc quận Trường An, thành phố Tây An), sau làm chức Hiệu thư lang tại triều đình..

Thời còn thanh niên, chưa đỗ đạt, Liêu Hữu Phương có dịp làm quen với nhà thơ nổi tiếng Liễu Tông Nguyên (773-819), và được đại gia họ Liễu đối xử rất trân trọng, hai bên có trao đổi thi văn và Liễu đã từng tán tụng văn thơ của Liêu là “đạt nguyên tắc đại nhã” (1). Thơ Liêu Hữu Phương được thu thập trong Tòan Đường thi. Một người trẻ tuổi xuất thân từ miền biên viễn mà đạt được thành tích như thế, so với người đương thời quả là hiếm có vậy (一个偏远边疆的青年能有此作为在当时是不多见的)。

Ông Trương An Hưng còn cho biết: “Liêu Hữu Phương không chỉ tài hoa mà còn nổi tiếng là người hào hiệp, có nghĩa khí, được sử sách nêu danh. Sách Thái Bình Quảng Ký còn ghi chép việc Liêu Hữu Phương bán ngựa để lấy tiền an táng một hàn sĩ. Việc xảy ra như sau: năm Nguyên Hòa thứ 10 (815 CN), Liêu Hữu Phương thi rớt tiến sĩ, bèn đi du lịch vào đất Thục, tại một quán trọ bên ngoài thành Bảo Kê, Liêu gặp một anh học trọ nghèo đang bị bệnh nặng ở đó. Người này cho Liêu biết anh ta ôm chí họan đồ, đã nhiều lần ứng thí nhưng đều lạc đệ (rớt), tiền mất tật mang, nay lưu trú quán trọ không tiền chạy chữa. Liêu thương tình bỏ tiền cứu trị, nhưng anh ta bệnh nặng quá không thể qua khỏi. Liêu bèn bán cả ngựa và bộ yên cương để lo hậu sự cho anh ta, sau đó ra đi. Về sau người nhà của anh học trò cảm nghĩa báo tặng rất hậu nhưng Liêu một mực tù chối. Từ đó Liêu Hữu Phương được cả triều đình và nhân dân khắp nơi xưng tụng là Nghĩa sĩ.” (hết đọan dịch bài báo)

( Nguyên văn bài báo trên xem ở :
[
www.changanren.com]

LIÊU HỮU PHƯƠNG là thi sĩ đời Đường gốc người Việt Nam(2) duy nhất có tên trong Tòan Đường thi, bên cạnh 2352 tên tuổi khác, với duy nhất một bài thơ. Tuy nhiên, Liêu Hữu Phương đích thực là thi sĩ vì ông có ít nhất là một tập thơ, đã từng được đại thi sĩ Liễu Tông nguyên đề tựa, và Liễu Tông Nguyên, trong một bức thư khác đã không ngần ngại gọi Liêu là một thi nhân, hơn nữa một thi nhân hiếm có. Bài thơ của Liêu Hữu Phương như sau:
题旅榇一作葬宝鸡逆旅士人铭诗)】廖有方

嗟君没世委空囊
几度劳心翰墨场
半面为君申一恸
不知何处是家乡

Tạm dịch: Đề trên quan tài nơi quán trọ (còn gọi là : Thơ làm lúc an táng người hàn sĩ nơi quán trọ thành Bảo Kê)(3) (Tòan Đường thi, bài 7, quyển 490)

"Ôi bác từ trần, túi nhẵn không !
Bao phen khoa cử hóa long đong.
Sơ giao luống nặng lòng thương xót,
Quê bác nơi nào mà ngóng trông?'."

Bài tựa nhà thơ Liễu Tông Nguyên gởi cho Liêu Hữu Phương như sau:
送诗人廖有方序

交州多南金珠玑毒瑁象犀其产皆奇怪至于草木亦殊异吾尝怪阳德之炳耀独发于纷葩瑰丽而罕钟乎人今廖生刚健重厚孝悌信让以质乎中而文乎外为唐诗有大雅之道夫固钟于阳德者耶是世之所罕也今之世恒人其于纷葩瑰丽则凡知贵之矣其亦有贵廖生者耶果能是则吾不谓之恒久也实亦世之所罕也

Dịch :
"Giao-Châu có nhiều vàng Nam, ngọc châu, đồi-mồi, tê-ngưu và voi, sản-vật đều kỳ dị, cả đến cây cỏ cũng khác lạ. Ta thường lấy làm lạ vì sao khí chói sáng của Dương-Đức (Trời) chỉ phát tiết ở hoa cỏ ngọc ngà mà thôi, ít thấy chung đúc ở người. Nay Liêu-Sinh có đức-tính cương-thiệp trọng-hậu, thảo-thuận, tin nhường, bên trong thì phác thực mà bên ngòai thì hào hoa, thơ-văn đạt đạo đại-nhã. Như thế thì Liêu sinh đã được chung đúc bởi khí thiêng chăng? Đời như thế thật hiếm có vậy. Thế thường người đời nay, đối với ngọc sáng hoa thơm, ai cũng biết quý, nhưng có ai biết quý trọng Liêu sinh như vậy chăng? Nếu có, thì ta bảo người ấy không phải người thường, đời cũng rất hiếm có vậy" (Toàn Đường văn, Quyển 575, Liễu Hà Đông tập)

Câu chuyện về Liêu Hữu Phương bán ngựa giúp người nghèo có thể tìm đọc trong Thái Bình Quảng Ký, nhưng tốt nhất là đọctrực tiếp trong Vân Khê Hữu nghị của Phạm Sư (vì Thái Bình Quảng Ký chép tóm theo Vân Khê hữu nghị), bạn cùng thời của nhà thơ Phương Can (808-865), ghi chép rất rõ ràng và đáng tin cậy vì Phạm Sư sống cùng thời với Lưu Hữu Phương (truyện Liêu Hữu Phương trong Vân Khê hữu nghị, bản của nhà xuất bản Thương hải cổ tịch năm 2000 là đầy đủ nhất, truyện có tên là Danh nghĩa sĩ, quyển hạ, trang 1305-1306)

________________________________________________________________________
Chú thích:

(1) Nguyên văn “ đại nhã chi đạo”, tức 3 nguyên tắc trong làm văn là “đạm, giản , ôn”, được diễn dịch từ sách Trung Dung là : nhạt mà không chán, đơn sơ mà mỹ lệ, nhẹ nhàng mà lý lẽ mạnh mẽ”- LHN chú

(2) Theo mộ chí thì quê quán Liêu Hữu Phương là Giao Chỉ thuộc An nam Đô hộ phủ quản hạt, tức là huyện Giao Chỉ, theo Tân Đường Thư thì huyện Giao Chỉ ở cách thành Tống Bình tức Hà Nội hiện nay 40 dặm về phía tây Bắc, vậy thuộc địa bàn thị xã Sơn tây, tỉnh Hà Tây hiện nay.

(3) Một số người dịch bài thơ này cho rằng Bảo Kê là tên quán trọ, thậm chí có người dịch là quán “Gà quý” (the Precious Chicken Inn, như Keith Taylor trong the Birth of Vietnam), kỳ thực Bảo Kê là tên một cổ thành , nay là thành phố Bảo Kê, cách Tây An 150 km về phía tây, giao điểm của đường quốc lộ Thiểm Xuyên và đường sắt Thành-Bảo (Thành Đô-Bảo Kê)

Bài viết cùng chuyên mục

Phục chế y phục xã hội thời Hùng Vương: Những bằng chứng trên tất cả mọi lĩnh vực: Từ các bản văn cổ của chính Khổng tử, di vật khảo cổ và các ...

Tất cả sự so sánh và minh chứng ở trên đă chứng tỏ rằng: Y phục dân tộc người Việt thời Hùng Vương được phản ánh qua y phục của những nhân vật ...

Những di sản văn hóa phi vật thể, bản văn cổ và khảo cổ liên quanQua sự trình bày ở trên đi đến một sự nhận xét rằng: những hình ảnh con người ở ...

Y phục tầng lớp trên trong thời Hùng Vương: Tất nhiên, trong một xã hội văn minh thời cổ xưa, khi mà trang phục phổ biến của các tầng lớp bình dân đã hoàn ...

Y phục dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộcY phục dân tộc là một trong những yếu tố quan trọng thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc đó. Nếu như không ...

Lời giới thiệu: Dân tộc Việt Nam với lòng tự hào về một truyền thống gần 5000 văn hiến. Truyền thống đó được ghi trong chính sử Việt (Tính từ 2879 ...