Ông thầy lang và 300 cổ vật Sa Huỳnh

Ngày đăng: Thứ tư 29/07/2009 12:00:00 (GMT +7)

Tìm đồ Sa Huỳnh từ mảnh vỡ và... hàng đồng nát!

Cách đây gần chục năm, gò Quê (Bình Đông – Bình Sơn – Quảng Ngãi) là một công trường lớn. Người ta san phẳng nơi đây để dọn bãi bằng cho khu lọc dầu Dung Quất. Máy ủi sâu có nơi tới hàng chục mét, lẫn lộn trong đám đất đá ủi lên ấy có rất nhiều mảnh gốm thô.

Người ta thấy một người đàn ông thường phi xe máy ra đây, chăm chú nhặt nhạnh những mảnh gốm đó bỏ vào bọc. Lũ trẻ chăn bò được ông thuê để nhặt mảnh gốm rất lạ. Có đứa hỏi: “Chú tìm những mảnh vỡ vứt đi đó làm chi? Nhà cháu đầy mảnh, còn đem lát đường đi kìa”, người đàn ông này chỉ cười...

Không chỉ nhặt mảnh gốm vỡ vứt đi, chiều chiều người đàn ông này còn đứng ở dốc Sỏi gần đó, đợi các bà đồng nát đi vào xóm đổi đồ về, lục lọi quang gánh của họ rồi mua lại nào là những mảnh sắt, đồng gỉ ngoèn, những món như hạt trang sức rất thô sơ mà mọi người cho là rất vô giá trị, chỉ đáng đem về cân sắt vụn... Ông ta mua rất nhiều, làm cho các bà đồng nát kinh ngạc không hiểu ra sao, mấy lần nhăm nhe tăng giá.

Mãi sau, dân ở đây mới biết, người hay đi mua đồ đồng nát đó là ông thầy lang Xênh chuyên chữa đau khớp ở thị trấn Châu Ổ, cách đó hơn chục cây số. Những đồ ông ta tìm mua, tuy vô giá trị với người dân, nhưng là những cổ vật văn hóa Sa Huỳnh, hơn 2000 năm tuổi kia đấy...

3 mộ chum Sa Huỳnh từ những mảnh vỡ

Trải qua hơn một năm, ông thu thập được gần 2000 mảnh gốm vỡ. Hiệp hội UNESCO sưu tầm cổ vật Việt Nam cử vào cho ông một người bạn, một chuyên gia là ông Tô Anh Dũng. Hai ông lại mất vài tháng để chắp ghép, cuối cùng hoàn thành được 3 chiếc mộ chum Sa Huỳnh theo đúng phom chum Sa Huỳnh trong lòng đất.


Ông Xênh bên cạnh bộ mộ chum Sa Huỳnh bày tại Huế

Ba chiếc chum này đã được ông Xênh trưng bày một cách vô cùng tự hào tại triển lãm “Dặm dài đất nước qua cổ vật” hồi tháng 6/09 tại Huế vừa qua. Một triển lãm làm khách quốc tế và trong nước vô cùng ngạc nhiên, bởi tuy số nhà sưu tập gốm có mặt là 34 người, nhưng số gốm của ông Xênh đem đến đã chiếm nguyên ¼ của hai tầng nhà triển lãm. Số gốm này ông Xênh phải chở bằng xe 4 tấn từ Quảng Ngãi ra Huế. Tiền đóng thùng và tiền xe “lõm” cả vào tiền hỗ trợ của BTC. Chưa kể, đồ gốm người khác đem đi có “bảo hiểm”, còn gốm ông Xênh có “hiểm bảo” bởi số gốm nhiều quá không mua bảo hiểm được, lỡ xe cộ thế nào một cái thì đi tong cả gia sản...

Gốm Sa Huỳnh và nguy cơ... “tuyệt chủng”!

Lương y Lâm Dũ Xênh sinh năm 1960 tại thị trấn Châu Ổ (Bình Sơn - Quảng Ngãi). Biết chữ Hán và say mê sưu tầm nghiên cứu cổ vật từ lâu, hiện ông đã có vài bộ sưu tập khá độc đáo: 1,4 tấn tiền cổ; 3500 chiếc lục lạc ngựa bằng đồng và một số kiếm cổ đều từ thời Tây Sơn…

Tiêu chí sưu tập của ông cũng rất độc đáo: Chỉ sưu tập những cổ vật nằm tại địa phương Quảng Ngãi. Đây không phải giới hạn “hẹp hòi” mà xuất phát từ mục đích văn hóa, ông muốn sưu tầm và giữ lại làm giàu cho ngành văn hóa địa phương những cổ vật có giá trị lịch sử của chính địa phương, minh chứng cho sự xuất hiện của văn minh con người ở nơi đó. Chính vì vậy mà tuy hội sưu tầm cổ vật Quảng Ngãi có 12 thành viên, nhưng chỉ có duy nhất ông là người sưu tầm gốm Sa Huỳnh, một nhánh sưu tầm tốn kém, mất công mà lại rẻ bèo (nếu chẳng hạn muốn bán đi). Nhưng đó lại là bộ sưu tập khiến ông tự hào nhất, với 300 hiện vật, từ đồ gốm gia dụng, mộ chum, binh khí, trang sức tùy táng. Để có bộ sưu tập hùng hậu như vậy, ông từng phải thuyết phục “gãy lưỡi” một gia đình người Hoa ở Hội An để lại cho ông 30 chiếc lọ chén Sa Huỳnh còn nguyên lành trước khi họ đi Mỹ. Ông từng phải đem chiếc tô sứ đời Thanh mua 10 triệu để đổi lấy vài ba cái chậu, bát Sa Huỳnh bằng đất nung, mà nếu để không thì rẻ như cho, nhưng khi ông Xênh ngỏ ý muốn đổi, thì người ta lại đòi... đắt như vàng!!!


Mộ chum Sa Huỳnh

Đồ gốm Sa Huỳnh theo ông Xênh càng ngày càng khó tìm thấy, thậm chí nó còn có nguy cơ “tuyệt chủng” đối với những người sưu tập cá nhân (khác với cách tìm tòi chính thống từ các cuộc khai quật khảo cổ của nhà nước). Nguy cơ "tuyệt chủng” này là bởi nhiều lý do, thí dụ vì nhu cầu mặt bằng xây dựng, làm đường... khắp nước nên khá nhiều địa chỉ khảo cổ Sa Huỳnh bị san phẳng để xây dựng các công trình mới, đồ cổ vô tình bị chôn vĩnh viễn lần thứ hai. Khu di chỉ bãi Cọi (Nghi Xuân –Hà Tĩnh) vừa đào được ngôi mộ chum Sa Huỳnh hình trái đào độc đáo cũng đang có nguy cơ bị nạn khai thác cát và làm đường... xóa sổ.

Những hiện vật văn hóa Sa Huỳnh là đồ gốm, đá... thô sơ của cư dân cổ đại, rất “xấu” trong con mắt người dân bây giờ. Vậy nên nếu vô tình tìm được họ cũng không biết là chúng có giá trị lịch sử cao, có thấy cũng... đập đi. Ông Xênh từng chứng kiến những trường hợp buốt ruột ở xung quanh gò Quê, dân đào ao được nguyên chiếc mộ chum còn lành, và họ đập vỡ ra để lát đường ra máng nước đi cho khỏi ướt chân!!!

Ông Xênh mê mẩn kể chuyện cho chúng tôi nghe về quãng đời mấy chục năm sưu tầm gốm Sa Huỳnh: Tôi mê đồ gốm, bởi nếu như con người sinh ra từ cát bụi, thì gốm là một hình ảnh khác của con người (làm từ đất). Từ khi con người biết làm người thì đồ gốm cũng ra đời cùng lúc. Có thể nói đồ gốm và chú chó giữ nhà là hai thứ đầu tiên và (mãi mãi) ở bên cạnh con người...

Bài viết cùng chuyên mục

Ngày 24-7, hội thảo khoa học quốc tế 100 năm phát hiện và nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh (1909-2009) do UBND tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với Bộ VH-TT&DL tổ chức đã ...

Dòng tranh dân gian này một mặt luôn bám sát thời cuộc, thời Pháp thuộc thì đả kích các biến tướng nhiễu nhương của phong trào Âu hóa; thời chống Pháp, ...

Cứu tuồng cổ ( 01/07/2009)

Một số trí thức TP HCM đang tìm cách dịch 46 vở tuồng “độc nhất, vô nhị” tại Việt Nam ra chữ quốc ngữ.

Trở lại Gò Sành ( 01/07/2009)

Di tích gốm cổ Gò Sành nổi tiếng trong, ngoài nước hiện là bãi chăn bò và khu nghĩa địa; bên bờ sông Côn đoạn thuộc thôn Phụ Quang Đông - mà kết quả ...

Hương Giang - Nguyễn Hoàngwww.dantri.com.vnĐôi mắt không còn tinh anh, đôi tay nhăn nheo, dúm sạm nhưng những tiếng đàn của ông thì vẫn còn thánh thót, trong veo. ...

Tranh dân gian xuất hiện cách đây từ nhiều thế kỷ, là kho tàng quý giá của nền văn hoá dân tộc Việt. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử cũng như những ...

Chỉ với nửa thế kỷ là kinh đô của nước Đại Việt, mỹ thuật Hoa Lư đã để lại những di sản vô cùng to lớn. Theo chúng tôi đó chính là những viên ...

Chùa Chân Tiên tọa lạc lưng chừng đỉnh Am Tiên là một trong những ngôi chùa cổ khá nổi tiếng về sự linh thiêng ở Hà Tĩnh. Người ta biết đến ngôi chùa ...

Sau khi Ngô Quyền dựng lại nền độc lập, nhà Ðinh, nhà Tiền Lê bắt đầu mở mang đất nước, nhưng phải đến đời nhà Lý, văn hóa Việt Nam mới phát triển ...

Năm 1010, vua Lý Công Uẩn hạ chiếu dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La, đổi tên là Thăng Long. Từ đó, kinh đô của nước Đại Việt đã phát ...