Người "giữ hồn" chèo Khuốc

Ngày đăng: Thứ ba 11/05/2010 12:00:00 (GMT +7)

Học hát chèo từ năm 11 tuổi

Từ lâu, chiếu chèo làng Khuốc (tên dân gian thường gọi là làng Cổ Khúc) đã nức tiếng là một trong bảy nôi chèo đất Việt. Theo các tài liệu nghiên cứu, có 151 làn điệu và ca khúc chèo thì riêng các phường chèo Thái Bình với 2 vở chèo "Từ Thức gặp tiên", "Phan Trần" và trích đoạn "Tuần Ty - Đào Huế" đã có 30 ca khúc và 4 kiểu hát nói, chiếm 1/5 trong tổng số các điệu chèo trong các vở chèo cung đình.

Khi biết ý định của chúng tôi là tìm hiểu về những làn điệu chèo độc đáo của quê mình, ông Ngạn hồ hởi: "Chèo Khuốc có tới 12 làn điệu độc đáo mà không ở đâu có được, như Ván cờ tiên, Đường trường thu không, Tình thư hà vị, Hề đơm đó... Nhưng độc đáo hơn cả vẫn là hai miếng "Múa trái" và "Tắm tiên" trong vở Từ thức du tiên. Cứ hát được 12 làn điệu ấy thì ai cũng có thể hát được tất cả những làn điệu chèo ở các nơi khác".


Theo ông Ngạn, sở dĩ  thống kê được những làn điệu độc đáo đó là vì "chả thấy ở nơi  đâu người ta hát được như thế" và có những làn điệu dù giống nhau nhưng cách ngắt nhịp, đánh trống đế của nghệ nhân chèo Khuốc lại hoàn toàn khác.

"Chẳng thế mà có lần, đoàn chèo Thái Bình đi tham gia hội diễn chèo toàn quốc với màn "Tình thư hà vị", tôi bận việc nhà không đi đánh trống được, thế là màn đó diễn viên phải bỏ vì tôi mà không đánh thì chẳng có ai thay thế", ông Ngạn không giấu được tự hào.


a
Ông Ngạn đang say sưa nói chuyện về chèo.


Sinh ra trên cái nôi của đất chèo nhưng gia đình ông lại không có ai theo nghiệp cầm ca. Mặc dù vậy, như một lẽ tự  nhiên, những làn điệu chèo cứ ngấm dần, ngấm dần vào máu của cậu bé Ngạn. Năm 11 tuổi, ông tham gia gánh hát của cụ kép Lục, được học các thầy như cụ Trạch, cụ Điền, cụ Bổng - những nghệ nhân của làng đã từng biểu diễn nhiều nơi.

"Ngày ấy, trong làng tôi có tới 7, 8 gánh hát. Các cụ chỉ dạy bằng cách truyền khẩu và làm mẫu động tác cho mình bắt chước chứ nào có được dạy xướng âm như bây giờ. Nếu học trò mà có hát sai, thầy đánh ngay. Có lần tôi bị thầy Trạch đánh cho sưng đầu gối vì hát sai đấy", ông Ngạn kể.

Chết cũng phải "giữ nghề"


Ông Ngạn cho biết, hầu hết những người lớn tuổi trong làng đều thuộc "nằm lòng" 12 làn điệu cổ của làng, nhưng với "Múa trái" và "Tắm tiên" thì "chỉ có mình tôi là thuần thục".


Ông giải thích, "Múa trái" có nghĩa là bốn người cùng múa nhưng quay ngược nhau. Điệu múa này rất khó. Năm 1993, Đoàn chèo Thái Bình đi thi Hội diễn chèo toàn quốc, ông đã phải bước từng bước để diễn viên bước theo. Năm đó, đoàn đạt Huy chương vàng.

Còn trong màn "Tắm tiên" - diễn viên phải lột tả được cảnh nàng tiên đang tắm nhưng vẫn phải thể hiện được sự thoát tục, trong sáng. "Thông thường, trong chèo chỉ có cảnh gội đầu. Còn tắm thì chỉ duy nhất làng tôi mới có", ông khoe.

Đã nhiều năm nay, ông Ngạn cùng những người cao tuổi đứng ra dạy hát chèo cho con em trong làng, bởi ông tâm niệm "mình già rồi. Nếu không truyền lại những làn điệu độc đáo cho thế hệ sau gìn giữ thì có tội với các thầy lắm. Bây giờ, các cháu nhỏ do tôi dạy đã biết hát tất cả 12 làn điệu "độc". Chúng nó đi thi bao giờ cũng giành giải vàng đấy".


Cũng có một số nghệ  sĩ từ Hà Nội, Thanh Hóa tìm đến học  ông. Thế nhưng, ông bảo, một phần do họ không nắm được đặc trưng của chèo Khuốc nên khi biểu diễn đã không thể hiện được cái hay, cái đẹp của nó, thậm chí "làm sai lệch đi". Có lần, vừa mới nghe nghệ sĩ hát trên đài ông đã vội tắt ngay vì "đó chẳng phải là chèo làng tôi mà tôi đã dạy họ".


Dù nặng lòng với chèo  đến thế, am hiểu về chèo Khuốc đến thế  nhưng ông Ngạn cũng thừa nhận: "Tôi sẽ truyền lại gần như tất cả những làn điệu chèo của làng, nhưng cũng vẫn phải giữ lại cho mình khoảng một, hai phần trăm gì đó coi như bí quyết của mình, cũng như các cụ là thầy của tôi ngày trước dù chết cũng phải giữ lấy nghề. Nếu tôi mà làm sai, tôi có tội với các cụ lắm".

Bài viết cùng chuyên mục

Nghệ thuật kiến trúc Chăm cổ luôn bí ẩn, ngay cả khuôn khổ của một viên gạch cổ cũng hàm chứa bí ẩn

Hàng năm, cứ đến ngày 17/3 âm lịch, Chùa Đọi Sơn thuộc xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên (Hà Nam) lại mở hội, thu hút đông đảo người dân quanh vùng và du khách ...

Ở thời Lý, chùa của triều đình được dựng ở nhiều nơi. Sử sách cho biết ở trên đất kinh đô có rất nhiều chùa do triều đình dựng từ thời Lý Công ...

Thành Hồ còn được gọi là thành An Nghiệp, án ngữ phía bắc sông Đà Rằng, thuộc xã An Nghiệp, huyện Tuy Hòa (nay thuộc thị  trấn Phú Hòa, huyện Phú Hòa, ...

Quan niệm của người xưa về sự quyền quý, cao sang là người không phải “động chân, động tay”, tức là mọi việc năng nhọc đều sai khiến người khác. ...

Thú chơi xăm hường ( 20/04/2010)

Đầu năm người Huế đem xăm hường ra đổ, ngoài là thú tiêu khiển, ai cũng xem đây là một cách bói thời vận đầu năm. Nếu đổ ra nhiều hường (mặt tứ), ...

Thức đội để che nắng che mưa trên đầu của người Việt Nam phổ biến nhất là cái khăn vải và cái nón lá. Ngoài các loại mũ đội trong trang phục triều ...

Bán hàng rong ( 07/04/2010)

Đôi quang gánh trên vai có thể coi là phương tiện vận chuyển phổ biến và hiệu nghiệm nhất mà người dân ta sử dụng trước tiên ở nông thôn rồi cả ở ...

Khi đức Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long – nơi mà trong nhận định của vị vua sáng lập triều Lý viết trong Chiếu thiên, đô là không chỉ “có hình thể ...

Nằm giáp con sông Hồng quanh năm đỏ nặng phù sa, thuộc TP Hưng Yên, văn miếu Xích Đằng là một di tích quan trọng trong quần thể cụm di tích ...