Làng cổ Trích Sài lưu dấu 1.000 năm Thăng Long

Ngày đăng: Thứ hai 30/11/2009 12:00:00 (GMT +7)

Các làng trong vùng Bưởi xưa được gọi là phường, là một đơn vị hành chính cấp cơ sở.

Sử cũ ghi lại, thời nhà Lý các phường của vùng Bưởi thuộc vùng ngoại thành Thăng Long nằm trong phủ Ứng Thiên. Năm Gia Long thứ 4 (1905), các phường An Thái, Hồ Khẩu, Võng Thị, Trích Sài thuộc tổng Trung, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức.

Năm Minh Mệnh 12 (1831) các phủ, tổng, huyện này thuộc tỉnh Hà Nội. Trải qua nhiều sự thay đổi, Trích Sài ngày nay thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ, Hà Nội.

Nổi tiếng với nghề dệt lĩnh

Cùng với các làng khác của Kẻ Bưởi, Trích Sài nằm trên vùng bãi bồi ven sông Thiên Phù và sông Tô Lịch. Sông Thiên Phù được phù sa bồi lấp dần từ thời Lý, sang thời Lê, dòng Thiên Phù chỉ còn lại dấu vết là những khoảnh ao.

Vùng đất này có một bề dày văn hóa, lịch sử, dấu tích lưu lại đến ngày nay là hàng loạt các di tích đền, chùa, miếu mạo. Những vị cao niên kể lại rằng, Trích Sài xa xưa còn gọi là làng đốn củi, liên quan đến sự tích hồ Dâm Đàm (hồ Tây ngày nay).

Thuở đó, hồ Dâm Đàm có rừng rậm xung quanh, nhiều loại gỗ quý hiếm trong đó có loài cáo 9 đuôi trú ngụ nên dân Trích Sài hàng ngày tới kiếm củi bán và săn bắn. Dân làng còn làm nghề đánh cá, cào ốc, bắt trai hến trong hồ vì nơi này các loài thủy sinh cư trú rất phong phú. Cùng với các làng An Thái, Bái Ân, Hồ Khẩu; Trích Sài nổi tiếng với nghề dệt lĩnh truyền thống.

Theo truyền thuyết, thời vua Lê Thánh Tông (1470-1497), nhà vua cho một cung nữ gốc Chàm là Phan Thị Ngọc Đô cùng 24 thị tỳ ra ở thôn Trích Sài lập trang Thiên Niên. Bà Ngọc Đô đem kỹ thuật dệt lĩnh cổ truyền của người Chàm truyền lại cho dân làng, dạy dân trồng dâu, nuôi tằm.

Lĩnh hoa vùng Bưởi nổi tiếng khắp nơi, không chỉ phục vụ người dân kinh thành Thăng Long mà còn bán ra nước ngoài.

Vì thế người ta mới đúc kết: "The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng/Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên".

Ngày nay, nghề dệt lĩnh không còn do sự sàng lọc của cuộc sống nhưng người ta vẫn ghi nhớ một nghề thủ công một thời danh tiếng của vùng đất bên bờ hồ Tây.

Những di tích gắn với triều Lý

Bà Hồ Thúy Lan, cán bộ văn hóa Ủy ban Nhân dân phường Bưởi, một người sinh ra tại vùng Bưởi rất thông thạo văn hóa lịch sử làng Trích Sài. Bà khẳng định rằng, Trích Sài có đủ các loại hình di tích lịch sử từ đình, chùa, am, miếu, đền, văn chỉ trong đó có những di tích gắn với lịch sử triều đại nhà Lý.

Chùa Thiên Niên, một di tích lịch sử cấp quốc gia, nằm trong một quần thể di tích ở phía đầu làng Trích Sài. Trước đây quần thể này có gò Bát Tháp, núi Ngũ Nhạc, đàn trừ Hồ tinh, miếu trấn trị yêu quái.

Theo sử cũ, trước khi dựng chùa Thiên Niên, nơi đây có chùa Bát Tháp từ thời Lý Nam Đế dành cho hai công chúa con vua sau khi đi học pháp thuật trừ diệt hồ tinh về trụ trì thắp hương niệm Phật. Hàng năm các quan trong triều về đây làm lễ quốc tế.

Đến thời Lê Thánh Tông (1460-1497), nhà vua cắt một nửa thôn Trích Sài cho các cung phi và dựng miếu cho các cung phi thờ cúng niệm Phật. Trước miếu có chùa Bát Tháp dựng trên nền đất thấp, nhà vua cho rời lên khu đất cao và đổi tên là chùa Thiện Niên.

Đình làng Trích Sài cùng với đình làng Võng Thị thờ ông Mục Thận làm thành hoàng làng. Thần Mục Thận có công cứu vua Lý Nhân Tông thoát khỏi âm mưu hãm hại của Thái sư Lê Văn Thịnh trong một lần nhà vua đi du ngoạn hồ Tây.

Cứ đến ngày 6/9 âm lịch hàng năm, nhân dân lại tổ chức giỗ ông Mục Thận. Am Gia Hội hay còn gọi am Trích Sài thờ ba công chúa Phúc-Lộc-Thọ gắn với việc trừ loài hồ tinh.

Tục truyền hai công chúa con vua Lý Nam Đế một lần đến núi Long Đỗ ven hồ Tây thuộc địa phận làng Trích Sài thấy có loài cáo chín đuôi chuyên làm hại dân trong vùng.

Hai nàng lập đàn trừ cáo nhưng không được liền đón Vạn Thọ phu nhân là pháp thuật cao đến lập đàn. Bà cùng hai công chúa vừa cúng xong thì rừng cây mất nhiều, cáo chín đuôi chạy hết song bà Vạn Thọ phu nhân theo giông bão mà hóa. Vua Lý Nam Đế cho lập đền thờ bà, gọi là Kim mẫu hóa thân. Khi hai công chúa con vua là Vạn Phúc và Vạn Lộc hóa, đền lại phụ thờ cả hai bà.

Ngoài ra, Trích Sài còn có miếu thờ bà Phan Thị Ngọc Đô là bà chúa dệt lĩnh và Văn chỉ là nơi sinh hoạt của các cụ đồ nho xưa. Không chỉ là mảnh đất có bề dày văn hóa lịch sử, nhân dân Trích Sài còn có truyền thống yêu nước, kiên cường đấu tranh qua hai cuộc kháng chiến.

Người làng Trích Sài tự hào có ông Phùng Xuất Nghĩa, vị thủ lĩnh của hàng ngàn quân trong phong trào chống Pháp hay cụ Nguyễn Hoàng Tôn, tham gia hoạt động cách mạng ngay từ đầu những năm 30, bị kết án tử hình khi bị giặc Pháp bắt. Hiện nay, tên cụ vẫn được ghi danh ở Nhà tù Hỏa Lò và được đặt tên cho một con đường ở quận Tây Hồ.

Đến Trích Sài hôm nay, cuộc sống đã thay đổi nhưng các giá trị văn hóa lịch sử truyền thống vẫn được nhân dân gìn giữ, bảo tồn những nét riêng của mảnh đất ven kinh thành Thăng Long xưa./.

Bài viết cùng chuyên mục

Từ xa xưa đến nay, cuộc sống của người Ca Dong luôn gắn chặt với núi rừng, vì vậy điều kiện canh tác rất khó khăn nên đồng bào luôn mơ ước về sự no ...

Từ chân cầu Trường Tiền đi dọc bờ sông Hương về phía phố cổ Bao Vinh (Huế) chừng dăm cây số sẽ gặp con đường nhỏ Đặng Tất. Nơi đây xưa kia thuộc ...

Về làng Trà Liên Tây (xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị), nhiều du khách ngỡ ngàng trước bức tượng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ được đặt trong ...

Cụ Triệu Văn Mão ở Vạn Phúc (Hà Tây) là người say mê sưu tầm và khôi phục cách dệt lụa truyền thống, tái hiện nhiều mẫu hoa văn cổ hết sức quý giá.

Nguyễn Trãi - một người tài ba lỗi lạc, hiếu với cha, trung với nước. Khi nhà Vua không được coi là một minh quân thì ông đã treo ấn từ quan, nhưng lúc ...

Cùng những phát hiện quan trọng về các dấu tích kiến trúc, một số lượng lớn đồ gốm sứ là những vật dụng dùng hàng ngày trong Hoàng cung qua nhiều thời ...

Cùng những phát hiện quan trọng về các dấu tích kiến trúc, một số lượng lớn đồ gốm sứ là những vật dụng dùng hàng ngày trong Hoàng cung qua nhiều thời ...

Làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây là nơi thu hút không ít nhiếp ảnh gia, đạo diễn, các nhà quay phim và nhiều học giả. Không chỉ có truyền thống văn hóa, lịch ...

Có mặt trong hội chèo thờ tại đền Mưng (làng Mưng, xã Trung Thành, Nông Cống, Thanh Hóa), cảnh tượng lễ xuất thuyền hôm chính hội làm chúng tôi kinh ngạc, ...

Tháng 11/2005, Không gian Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được công nhận là “Kiệt tác truyền khẩu và di sản phi vật thể của nhân loại”. Khác với Nhã ...