Các phế tích lò nung ở miếu Đồng Cổ (Từ Liêm, Hà Nội)

Ngày đăng: Thứ hai 22/03/2010 12:00:00 (GMT +7)

Các phế tích lò nung phân bố tập trung ở gò đất cao phía sau ngôi miếu hiện tại, miệng lò gần như lộ thiên, nằm trong lớp thứ hai (lớp văn hoá thời Lê) của các hố khai quật. 3 phế tích lò nung đã được nghiên cứu, khai quật:

- Phế tích lò nung thứ nhất tìm thấy ở độ sâu từ 1 đến 1,3m trong hố khai quật số 2, ký hiệu 07.MĐC.HII, với miệng và tường lò đã xuất lộ. Ngoài phế tích lò nung, còn tìm thấy các phế phẩm lò nung, con kê và các đống tro than phản ánh hoạt động của lò nung. Lò nung có cấu trúc khá "đặc biệt" lần đầu tiên được xác định, với một khoang sấy vật liệu ở giữa, hai bên có hai bầu đốt và hố "thao tác" đào sâu ở phía trước bầu đốt phía nam.


Lò nung vật liệu cổ

+ Khoang sấy vật liệu, hình chữ nhật, dài 1,8m, rộng 1,38m, cao còn lại 0,78m, thành lò dày từ 8,5 đến 10cm, miệng khoang sấy thu nhỏ dần lên phía trên. Xung quanh chân, 4 góc và hai thành bên tạo các rãnh dẫn nhiệt. Trong khoang sấy có ngói, con kê và tường lò, đặc biệt là các hàng ngói là sản phẩm của lò nung.

+ Bầu đốt, hình phễu làm phình thành vòm, thu nhỏ dần ra phía cửa đốt lửa. Bầu đốt phía bắc rộng 1,87m, dài 1,22m, cửa đốt hình tròn, đường kính 0,58m. Bầu đốt phía nam, rộng 2m, dài 1,4m, đường kính cửa đốt 0,44m. Cả hai bầu đốt được làm thoải dần về hai phía, nền bầu đốt được khoét sâu tạo vát, dẫn lửa lên nền khoang sấy. ở vị trí thổi lửa, từ bầu đốt lên khoang sấy mỗi bên được khoét 3 ô hình chữ nhật nằm. Đặc biệt, ở mỗi cửa lò còn thấy rõ dấu vết của đất cháy bịt cửa đốt ủ lò khi đã đủ nhiệt độ cho sản phẩm nung.


Phế tích lò nung vật liệu cổ

Từ qui mô, cấu trúc cùng sản phẩm lò nung có thể xác định đây là lò nung ngói (ngói mũi lá, thân chữ nhật, mỏng, đỏ sậm). Ngói xếp đứng hoặc nằm, giữa các hàng là con kê. Các con kê làm bằng đất ướt, nặn thành các thỏi dài hoặc dẹt. Dưới đáy khoang sấy có đường dẫn nhiệt tạo bởi tường đất. Căn cứ vào sản phẩm, đây là lò nung vật liệu (ngói), niên đại khoảng thế kỷ 18.

- Phế tích lò nung thứ hai tìm thấy trong hố khai quật số 5, ký hiệu 07.MĐC.HV, ở sau Hậu cung. Cũng như phế tích thứ nhất, ngoài phế tích lò nung, còn tìm thấy các phế phẩm lò nung, con kê và vết tích tro than, song mờ nhạt hơn.


Mặt bằng phế tích bếp lò

Phế tích lò nung ở độ sâu 0,3m, lò hình gần bầu dục, phía sau phình to, thu nhỏ dần về phía cửa lò ở phía đông nam. Đây là dạng lò có vòm kín (lò cóc), đắp vồng, phía sau là ống khói được tạo bởi 2 viên gạch xếp nghiêng (?). Lò tạo dốc dần về phía đông nam, dài còn lại 2,5m, rộng 1,25m, đáy lò lát ngói mũi.

Cấu trúc và các phế phẩm thu được cho thấy đây là lò nung vật liệu kiến trúc, song lò chưa qua sử dụng mà mới chỉ trong giai đoạn sấy vỏ lò đã bị sập (vòm lò cháy nhẹ, vàng nhạt, bở, còn vết tích than tro dường như không thấy).

- Phế tích lò nung thứ ba, gần như xuất lộ trong hố 07.MĐC. Lò hình gần bầu dục, đường kính khoảng 77 - 88cm, cửa được tạo bởi hai thành hai bên để hở dài 35cm, rộng 70cm quay về phía đông. Tường lò cao còn lại 59cm, dày từ 12 đến 14cm, trong màu xám, ngoài màu nâu đỏ, trong bầu lò có nhiều mảnh đá vôi đã bị phong hóa và mảnh thành. Với kích thước nhỏ bé, cấu trúc đơn giản, tường lò khá "tạm bợ", có thể là bếp phục vụ "đội" thợ của khu lò nung liền kề (?).


Phế tích bếp lò

Các phế tích lò nung mới thấy ở miếu Đồng Cổ, đặc biệt là phế tích thứ nhất là lò có cấu trúc đặc biệt, lần đầu tiên tìm thấy trong diễn biến chung loại hình lò nung Việt Nam. Cùng với phế tích thứ hai và phế tích thứ ba (bếp lò ?), đã cho biết hoạt động sản xuất thủ công vào thế kỷ 18. Hơn nữa, qua đó nó cũng phần nào phản ánh qui mô, diện mạo của ngôi miếu Đồng Cổ khi có cả hệ thống các lò nung vật liệu phục vụ cho việc xây dựng.

Bài viết cùng chuyên mục

Những bảo vật của vua Hàm Nghi để lại trên đường xuất bôn khởi chiếu Cần Vương được người dân xã Phú Gia (huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) gìn giữ hơn ...

Nhiều khả năng 2 "cụ" cóc đá là sản phẩm của người Chăm, có niên đại ở khoảng thế kỷ V trước Công nguyên đến thế kỷ VII sau Công nguyên. Khi thổi, ...

Chùa Tảo Sách (hay còn gọi là Tào Sách, Linh Sơn tự) ở số 386, đường Lac Long Quân, phường Nhật Tân, nằm trong quần thể chùa, đình, phủ, miếu nổi tiếng ...

Có thể nói, nghề thêu là một trong những nghề thủ công truyền thống nổi tiếng ở Việt Nam. Nghề thêu có từ rất sớm, ngay từ thế kỉ I người Việt đó ...

Vân Khánh  Báo Gia đình & Xã hội Xuân Canh dần Ngày mai họ sẽ bắt đầu lật từng thớ đất kia lên. Dưới lớp đất sậm vàng kia liệu có chứa đựng ...

Ngày xưa, vào tháng Chạp, các nghệ nhân vẽ tranh dân gian từ mọi nơi mang tác phẩm của mình về Đình Hàng Trống để bày bán, bởi vậy hình thành nên dòng ...

Quảng Trị là mảnh đất hội tụ nhiều dấu ấn của nhiều nền văn hóa, điều này được thể hiện qua việc hàng chục nghìn hiện vật được phát hiện và ...

Hoàng Thành là nơi diễn ra sự giao thoa nhiều giá trị nhân văn có ý nghĩa toàn cầu của phương Đông và thế giới, biểu thị trong qui hoạch đô thị, tạo dựng ...

Một bản kinh Kim Cương (còn gọi Kim Cang) được thêu cách đây 209 năm, chiếc lư bằng sứ thời hậu Lê và chiếc bình bát chu sa của hòa thượng Thạch Liêm, sau ...

Di vật của vị thanh quan nổi tiếng triều Nguyễn đã chìm nổi luân lạc trong dân gian. Mang thân phận vương giả nhưng chúng bị người đời lãnh đạm, suýt đem ...