Tìm về cội nguồn kinh Dịch - Lời nói đầu

Ngày đăng: Thứ tư 11/06/2008 12:00:00 (GMT +7)

Người ta chỉ có thể căn cứ vào hiệu quả của những phương pháp ứng dụng trên thực tế và liên hệ về mặt hiện tượng với khoa học hiện đại để khám phá. Nhưng trong thực tế ứng dụng của nền văn minh phương Đông có những hiện tượng mà khoa học hiện đại chưa thể lý giải được. Bởi vậy, đó là nguyên nhân để đến tận ngày hôm nay khi bạn đang đọc cuốn sách này, việc tìm hiểu những bí ẩn của nền văn hóa cổ Đông phương vẫn đi vào bế tắc. Giáo sư Lê Văn Sửu – một học giả có nhiều công trình nghiên cứu văn hóa cổ Đông phương – đã nhận xét trong tác phẩm Nguyên lý thời sinh học cổ phương Đông của ông như sau:

Gần đây có rất nhiều nhà khoa học ở đủ mọi ngành và ở nhiều nơi trên thế giới, với các phương tiện hiện đại có nhiều đặc tính ưu việt như: tinh vi, nhanh chóng, chính xác trong tay, họ đã và đang nghiên cứu nền tảng của di sản văn minh phương Đông này. Thế nhưng, sự tiếp cận thực chất của nó còn đang là một khó khăn to lớn.

Sự huyễn ảo của nền văn minh Đông phương không phải chỉ đối với các học giả Tây phương, mà ngay với những nhà nghiên cứu Đông phương cũng chưa hiểu được nó. Bởi vậy cho đến tận ngày hôm nay, những cuộc tranh luận, phản bác, minh chứng vẫn chưa kết thúc. Không ít những học giả đơn giản hóa vấn đề bằng cách cho rằng sự huyền bí của văn minh Đông phương mang tính mê tín dị đoan. Đương nhiên với một nhận xét như trên thì chỉ có thể kết luận rằng những thành tựu của nền văn minh Đông phương liên quan đến một học thuyết còn bí ẩn là Âm dương – Ngũ hành như thiên văn, y lý, lịch số, dự đoán tương lai… đều chỉ là do kinh nghiệm tích lũy và không còn gì để bàn. Nhưng với nhận xét như vậy, không lý giải được sự tồn tại của những phương pháp luận cho sự ứng dụng có hiệu quả trên thực tế của nền văn minh Đông phương đã trải hàng thiên niên kỷ. Bởi vậy, nhận xét cho rằng nền văn minh Đông phương mang tính mê tín dị đoan là không thuyết phục.
Cũng không ít những học giả hoài nghi nhận xét trên và đi tìm cội nguồn của nền văn minh Đông phương đầy bí ẩn. Tính hợp lý của những học giả đi theo hướng này chính là sự ứng dụng trên thực tế trải hàng ngàn năm của học thuật Đông phương, đã chứng tỏ một sự tồn tại khách quan mà tri thức khoa học hiện đại chưa nắm bắt được. Một thí dụ cho những hiện tượng bí ẩn của văn minh phương Đông là sự tồn tại của những đường kinh Lạc và những huyệt vị trên cơ thể con người. Hoặc hiện tượng các thuật sĩ Yoga có thể tự chôn sống, vượt quá giới hạn cho phép mà những tri thức khoa học hiện đại phát hiện được trong sự vận động tâm sinh lý của con người. Điều đặc biệt đáng lưu ý ở đây là: năng lực của những thuật sĩ Yoga không phải do bẩm sinh, mà là một sự luyện tập có phương pháp hẳn hoi. Nguyên lý lý thuyết căn bản nào đã tạo ra phương pháp để đạt được hiệu quả vượt ngoài khả năng của tri thức hiện đại?
Nếu kinh Lạc và Yoga chỉ là những hiện tượng trong đời sống thì trong nền văn minh Đông phương đã tồn tại những giá trị văn hóa lớn đầy bí ẩn. Một trong những sự bí ẩn lớn của nền văn hóa Đông phương chính là Bát quái của Dịch học. Sự vận động của Bát quái đã thách đố tri thức của nhân loại kể từ khi nó được phát hiện đến nay trải đã hàng ngàn năm. Đã hàng ngàn cuốn sách chồng lên nhau (*), thậm chí gần đây Unesco đã tổ chức bốn cuộc hội nghị về kinh Dịch, tập trung hầu hết những nhà nghiên cứu Dịch học trên thế giới, cũng chưa lý giải được những bí ẩn của nó. Hiện nay, Unesco và ngay tại những nước có nền khoa học tiên tiến như: Anh, Pháp, Đức, Mỹ đều có những hội nghiên cứu kinh Dịch. Mặc dù với một qui mô lớn như vậy, nhưng có thể nói rằng sự nghiên cứu về kinh Dịch chính thức phát triển từ thời Hán cho đến tận ngày hôm nay – trải hơn 2000 năm – hầu như vẫn bế tắc.

* Chú thích: Theo tư liệu từ cuốn “Kinh dịch & cấu hình tư tưởng Trung Quốc” (tác giả Lê Ngọc Dũng & Lê Anh Minh, Nxb Khoa học xã hội, 1999) thì cho đến năm 1993 có tất cả 1171 bộ, 4397 cuốn sách viết bằng chữ Hán về kinh Dịch, trong đó có 9 bộ được coi là viết trước thời Tần. Riêng sách viết về Lạc thư Hà đồ - cũng tính đến thời gian nói trên - có 153 bộ, 156 cuốn. Chưa tính đến sách viết về kinh Dịch ngoài chữ Hán.

Nguyên nhân của sự bế tắc này vì phạm trù của kinh Dịch bao trùm từ sự vận động của vũ trụ cho đến những hiện tượng liên quan đến con người, đáp ứng được những nhu cầu của con người trong xã hội Đông phương cổ. Nhưng kinh Dịch lại thiếu hẳn một hệ thống lý luận căn bản. Hay nói đúng hơn là đã thất truyền, những cái còn lại thì rất mơ hồ, không đủ chứng tỏ tầm cỡ của một học thuyết mà Bát quái chỉ là đồ hình ký hiệu tổng hợp của một hệ thống lý thuyết cần có. Do đó, những bản văn và hệ thống ký hiệu của kinh Dịch lưu truyền hiện nay chỉ có thể coi là một phương pháp ứng dụng đã có sẵn. Người ta không thể so sánh tính hợp lý giữa những vấn đề được đặt ra trong kinh Dịch với hệ thống lý thuyết bản nguyên là tiền đề cần có của nó. Đây là nguyên nhân sự bí ẩn của kinh Dịch. Bởi vậy, mặc dù rất nhiều công phu trải hàng ngàn năm, nhưng hầu hết các sách nghiên cứu từ thời Hán trở lại đây gần như chỉ căn cứ vào những vấn đề được đặt ra trong kinh Dịch để cố gắng giải thích những cái đã có sẵn. Có thể đúng và cũng có thể sai, đôi khi trái ngược nhau không có cách nào kiểm chứng để tìm hiểu về bản chất của nó. Kinh Dịch được coi là một kỳ thư đã tạo nên sự bí ẩn hàng thiên niên kỷ. Mặc cho sự thăng trầm của lịch sử, kinh Dịch vẫn là một sự bí ẩn kỳ vĩ, sừng sững thách đố trí tuệ của con người.
Từ sự bế tắc trong việc tìm hiểu kinh Dịch trải hơn 2000 năm qua, đã dẫn đến một giả thuyết về những sai lệch có thể có trong kinh Dịch với thực tế nguyên thủy đã tồn tại của nó được trình bày trong sách này. Bởi vì, nếu có sự sai lệch giữa thực tế tồn tại nguyên thủy của kinh Dịch với bản văn kinh Dịch được lưu truyền qua cổ thư chữ Hán; trong khi thiếu hẳn một hệ thống lý thuyết bản nguyên cần có để so sánh, thì người ta không thể nào khám phá được những bí ẩn của nó. Không ai có thể đạt được một sự hoàn thiện mà bắt đầu bằng sự sai lệch bất hợp lý.
Khi khoa học hiện đại bắt đầu nhìn lại quá khứ, những nhà khoa học trên thế giới đã xem xét kinh Dịch với tri thức của con người hiện đại và liên hệ với những thành tựu hiện nay. Trong cuốn Kinh Dịch với vũ trụ quan Đông phương (Giáo sư Nguyễn Hữu Lượng. Nxb TP. Hồ Chí Minh – 1992) phần thay lời giới thiệu có tựa là “Tìm hiểu về kinh Dịch” do ông Trần Nguyên (viết theo De R. Wilhem. Yi King – với chú thích: đăng trong Phụ san Khoa học phổ thông số 190, tháng 6 – 1992) đã viết :

“Kinh Dịch đã được ứng dụng dần dần vào khoa học kỹ thuật phương Tây. Người thực hiện sớm nhất có lẽ là Leibniz, triết gia và toán học gia người Đức (1646 – 1716). Ông đã quan sát Bát quái, nghĩ ra phép nhị phân thay cho phép thập phân bằng cách chỉ dùng hai con số: 1 làm dương và 0 làm âm để mã vào máy tính điện tử. Hai con số này thành mỗi nhóm 6 số và gồm 64 nhóm, khi có điện vào đèn bật là 1 và điện tắt là 0, cứ như thế để truyền các tín hiệu.
Còn C. G. Jung là một người gốc Thuỵ Sĩ đã cùng với Freud tạo ra khoa phân tâm học (Psychanalyse). Ông cũng là bạn thân của R.Wilhem, người đã dịch kinh Dịch ra tiếng Đức. Jung cho là có thể sử dụng kinh Dịch để tìm hiểu tiềm thức con người, trong đó có việc bói toán.
Lưu Tử Hoa, một nhà bác học Trung Quốc ở Anh cũng nói là đã vận dụng nguyên lý “Bát quái’’ từ năm 1930, đã tìm ra quỹ đạo hành tinh thứ 10 trong hệ Mặt trời.
Hai nhà vật lý học người Mỹ gốc Trung Hoa là Lý Chính Đạo (Tsung Tao Lee) giáo sư Đại học Princeton và Dương Chấn Ninh (Tchen Ning Ang), giáo sư Đại học Columbia đã tuyên bố nhờ nghiên cứu kinh Dịch mà biết rằng trong thế giới điện tử, phía trái và phía phải không như nhau, dương thì 9 mà âm thì 6, có tỷ số là 3/2. Hai ông chứng minh khi hạt nguyên tử nổ thì bắn ra những ly tử âm và ly tử dương, tia dương bắn xa hơn tia âm theo tỷ lệ 3/2 tạo ra định luật cơ ngẫu. Hai ông đã được giải Nobel Vật lý năm 1957.
Các bác sĩ Âu Tây ngày nay muốn học qua Đông y đều phải thuộc lý thuyết sinh khắc của Âm dương Ngũ hành, đặc biệt là khoa châm cứu. Họ đều ngạc nhiên về kinh huyệt có thể châm tê để giải phẫu một cách không đau cho người bệnh.
Ngày nay người ta đã đem đối chiếu kinh Dịch với nhiều lý thuyết triết học, khoa học Tây phương như lý thuyết về nguyên tử, thuyết sinh vật tiến hóa của Lamark Darwin, biện chứng pháp của Hegel, Karl Marx, thuyết tương đối của Einstein với phương trình E = mc2, lý thuyết quan trọng, người ta hy vọng qua kinh Dịch sẽ ước đoán để tìm ra những cái mới rồi sẽ dùng khoa học để kiểm chứng lại. Như vậy là đúng với lời của nhà toán học Pháp H. Poincaré đã nói: “Phỏng đoán trước rồi hãy chứng minh! Tôi có cần nhắc lại chăng rằng chính như vậy mà đã có những phát minh quan trọng’’.

Hiện nay, chưa có một công trình khoa học nào chứng minh được sự tồn tại một hệ thống lý thuyết căn bản là tiền đề dẫn đến sự hình thành của Bát quái và sự vận động của nó. Thậm chí cũng chưa hề có một công trình nghiên cứu nào chứng minh được tính hợp lý trong sự tương quan giữa những vấn đề được đặt ra trong kinh Dịch. Vậy trên cơ sở lý thuyết nào để có sự liên hệ như đã trích dẫn ở trên? Phải chăng đây là một sự liên hệ khiên cưỡng do những hiện tượng trùng lặp? Hay là kinh Dịch với những ký hiệu của nó chính là một siêu công thức phản ánh một chân lý bao trùm lên mọi sự vận động trên mọi lĩnh vực từ vũ trụ đến những hiện tượng liên quan đến con người. Do đó, những sự phát hiện của khoa học hiện đại đều nằm trong phạm trù của nó. Bởi vậy, có sự liên hệ về mặt hiện tượng, mặc dù người ta chưa khám phá được bí ẩn của kinh Dịch? Nhưng nếu như Bát quái và 64 quẻ là một siêu công thức thì đó là một công thức không có nguyên lý lý thuyết khởi nguyên và đó cũng là điều bí ẩn lớn nhất của Bát quái.
Các nhà khoa học hiện đại đang mơ ước:

“Tạo ra một lý thuyết thống nhất các định luật vũ trụ! Một siêu công thức bao trùm mọi định luật của thiên nhiên, hoàn toàn có thể giải thích được mọi sự kiện bao quanh con người từ những hạt vật chất cực nhỏ đến những thiên hà khổng lồ” (*).

* Chú thích: Trích đoạn trong bài “Ba thách thức lớn của khoa học trong thế kỷ 21” - Kiến thức ngày nay số 314 - 1/5/1999)

Trong lịch sử văn minh cổ Đông phương tồn tại một cách huyễn ảo thuyết Âm dương và Ngũ hành. Về mặt hiện tượng, phải chăng thuyết Âm dương Ngũ hành chính là một học thuyết hoàn chỉnh và nhất quán với chính nó, một siêu lý thuyết bao trùm mà các nhà khoa học đang mơ ước và kinh Dịch chỉ là một hệ thống ký hiệu? Hay đúng hơn là một công thức tổng hợp của học thuyết này? Phải chăng chính nền văn minh cổ Đông phương đã đạt đến điều mà khoa học hiện đại đang mơ ước theo cái nhìn của thời đại đó?
Cuốn Tìm về cội nguồn kinh Dịch được biên soạn xuất phát từ giả thuyết cho rằng: Học thuyết Âm dương – Ngũ hành là một học thuyết vũ trụ quan nhất quán và hoàn chỉnh của một nền văn minh cổ đã bị hủy diệt và kinh Dịch chính là một siêu công thức của học thuyết  này. Giả thuyết này cho rằng: Bản văn kinh Dịch được lưu truyền qua cổ thư chữ Hán là một bản văn không hoàn chỉnh và trong đó đã sai lệch so với thực tế nguyên thủy của nó. Nền văn minh cổ đó chính là nền văn minh Văn Lang dưới triều đại của các vua Hùng, tổ tiên của người Việt.
Trên cơ sở của giả thuyết đã nêu, cuốn Tìm về cội nguồn kinh Dịch nhằm tìm về thực tế đã tồn tại của kinh Dịch trên cơ sở sự tương quan một cách hợp lý với những hiện tượng thuộc phạm trù của nó. Một trong những sai lệch lớn nhất có tính chất tiên quyết cần hiệu chỉnh: đó chính là nền văn minh xuất xứ của kinh Dịch. Tìm về cội nguồn đích thực của kinh Dịch sẽ là một điều kiện cần thiết để tái tạo chiếc chìa khóa mở kho tàng đầy bí ẩn của văn minh Đông phương.
Văn hóa và những giá trị nhân bản của nó là tài sản chung của nhân loại. Sự phục hồi và gìn giữ những giá trị văn hóa đã thất truyền trong quá khứ là một trong những cố gắng của con người và cũng là nhu cầu cho sự phát triển xã hội. Tìm về cội nguồn đích thực của những giá trị văn hóa Đông phương là một phương tiện quan yếu nhằm chứng minh quan điểm cho rằng: Thời đại Hùng Vương chính là cội nguồn lịch sử nền văn hiến gần 5000 năm của dân tộc Việt Nam. Đó chính là cái nôi của nền văn minh Đông phương cổ đại. Quan điểm này đã được trình bày trong cuốn Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại (Nxb Văn hóa thông tin 2002) và cuốn Thời Hùng Vương và bí ẩn Lục thập Hoa giáp (Nxb Văn hóa thông tin 2002). Sự chứng minh tính bất hợp lý trong bản văn kinh Dịch và những vấn đề liên quan được lưu truyền qua cổ thư chữ Hán, dẫn đến sự hiệu chỉnh lại kinh Dịch thông qua ca dao tục ngữ, truyền thuyết và những trò chơi trẻ em mà ông cha còn truyền lại trong nền văn hóa Việt Nam, sự tiếp nối của nền văn minh Lạc Việt sẽ minh chứng cho quan điểm trên.
Nhưng đây là một công việc rất khó khăn vì sự bí ẩn của Bát quái đã thách đố trí tuệ những ai quan tâm đến nó từ hàng ngàn năm. Bởi vậy, với khả năng có hạn, công việc thì quá lớn lao, do đó vấn đề chưa thể giải quyết rốt ráo trong cuốn sách này. Rất mong được bạn đọc quan tâm đóng góp ý kiến. Hy vọng cuốn Tìm về cội nguồn kinh Dịch sẽ là những đóng góp nhỏ tiếp nối với những công trình nghiên cứu đồ sộ của các học giả cổ kim.

Xin chân thành cảm tạ bạn đọc quan tâm.

 

Mời xem các bài khác:

  1. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Lời giới thiệu
  2. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần dẫn nhập
  3. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 1
  4. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 2
  5. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 3
  6. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 4
  7. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 5
  8. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 6
  9. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - 7
  10. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần I - Phụ chương
  11. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II
  12. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 1
  13. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 2
  14. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 3
  15. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 4
  16. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 5
  17. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 6
  18. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 7
  19. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - 8
  20. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần II - Lời kết
  21. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III
  22. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 1
  23. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 2
  24. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 3
  25. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 4
  26. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 5
  27. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 6
  28. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - 7
  29. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần III - Phụ chương
  30. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV
  31. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 1
  32. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 2
  33. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 3
  34. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 4
  35. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 5
  36. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 6
  37. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 7
  38. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 8
  39. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 9
  40. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 10
  41. Tìm về cội nguồn Kinh Dịch - Phần IV - 11

Bài viết cùng chuyên mục

Bài viết này tôi tóm lược lại những điểm chính yếu trong tác phẩm Việt Dịch Bầu Cua Cá Cọc của tôi (phát hành vào dịp Tết Đinh Hợi). Ở đây tôi ráng ...

Kinh Dịch là thành tựu văn hóa kiệt xuất của phương Đông. Từ hơn 2000 năm nay, thế giới thừa nhận đó là sản phẩm của người Trung Hoa. Khoảng 30 năm lại ...

Ngôn ngữ của Dịch chỉ có hai ký tự: một hào âm và một hào dương. Hào dương là một vạch liền (-), hào âm là một vạch đứt (--). Đó là hai ký hiệu biểu ...

Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam về Kinh Dịch, trong số đó có một công trình đặt lại vấn đề " tác quyền" của bộ Kinh ...

Dù thế nào đi nữa thì chúng ta cũng vô cùng biết ơn người Trung Hoa anh em có công cực kỳ lớn lao trong việc tiếp thu sách bói Liên Sơn, Quy Tàng từ tổ tiên ...