Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Phần mở đầu

Ngày đăng: 27/05/2008 00:00:00

Những di vật tìm được liên quan đến thời kỳ này cũng gần như không có, kể cả trống đồng là những cổ vật thể hiện bản sắc văn hóa độc đáo tìm thấy được ở đồng bằng Bắc bộ, nhưng cũng có ở miền Nam Trung Quốc và ở những vùng đất thuộc Chiêm Thành, Phù Nam; thậm chí ở cả vài vùng Đông Nam Á. Đó chính là nguyên nhân để cho đến bây giờ – mặc dù khoa học lịch sử tiến bộ hơn nhiều – nhưng chưa hề có một giả thuyết nào đủ sức để chứng minh một cách thuyết phục cho thực trạng của nước Văn Lang dưới thời vua Hùng, mà mới chỉ chứng tỏ được sự tồn tại trên thực tế của thời đại này. Điều đó chỉ phản ánh được một trong những nội dung của chính truyền thuyết đã nói tới.















 



Đền Hùng
Ảnh Võ An Ninh



Chúng ta thử đặt một giả thuyết: nếu như không có những truyền thuyết từ thời Hùng Vương để các học giả đời sau hàng ngàn năm ghi lại trong những bộ quốc sử, thì liệu những tư liệu không liên quan đến truyền thuyết và những di vật, có thể có một định hướng nhanh chóng cho việc tìm về nguồn cội và khẳng định sự tồn tại trên thực tế của nước Văn Lang hay không?
Điều này đã chứng tỏ: Những truyền thuyết từ thời Hùng Vương đã phản ánh thực tế của thời đại này dưới hình thức này hay hình thức khác, chứ không phải chỉ đơn thuần là những câu chuyện cổ tích phản ánh cái nhìn hoang sơ của con người về các hiện tượng tự nhiên và xã hội, như nhận xét về một số huyền thoại cổ tích của nhiều dân tộc khác trên thế giới của các nhà nghiên cứu.
Có nhiều học giả tìm hiểu về truyền thuyết, cổ tích và huyền thoại Việt Nam nói chung, hầu như đều tìm thấy những nét tương đồng về cốt truyện hoặc tình tiết trong những truyện tương tự ở các dân tộc khác trên thế giới. Thí dụ như bộ “Kho tàng cổ tích Việt Nam” của cụ Nguyễn Đỗng Chi, hầu như truyện nào cũng có khảo dị. Hoặc cuốn “Lĩnh Nam chích quái” (bản dịch của Gs. Đinh Gia Khánh chủ biên, Nguyễn Ngọc San biên khảo - Nxb Văn Học 1990) là một cuốn sách cổ được viết từ thời Lê, chép lại rất nhiều truyền thuyết thời Hùng Vương, những dịch giả cũng tìm được rất nhiều truyện tương đồng của Chiêm Thành, Phù Nam và Trung Quốc.
Trong sự trùng hợp về nội dung, tình tiết tương đối phổ biến của truyền thuyết, cổ tích và huyền thoại có thể phân loại như sau:


Sự trùng lặp do câu chuyện cùng có một nguồn gốc

Thí dụ như sự tích “Đức Thánh Chèm” cả bên Trung Quốc lẫn Việt Nam đều có truyện này, do một nhân vật có thật trong lịch sử là Lý Ông Trọng, gốc ở Việt Nam, nhưng làm quan bên Trung Quốc vào thời nhà Tần.


Sự trùng lặp do tái hiện lại câu chuyện


Thí dụ cho trường hợp này là “Truyện Kiều” của cụ Nguyễn Du và “Đoạn Trường Tân Thanh” của Thanh Tâm Tài Nhân. Đây là trường hợp trùng lặp khi có sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc.


Sự trùng lặp ý tưởng ngẫu nhiên


Do sự phát triển giống nhau trong diễn biến tâm lý xã hội và những quan hệ xã hội của con người. Thí dụ như truyện “Nghêu, Sò, Ốc, Hến” của Việt Nam và truyện “Ba ông thần bếp” của Ấn Độ.


Đặc điểm truyền thuyết và huyền thoại thời Hùng Vương


Cổ tích thần thoại và truyền thuyết từ thời Hùng Vương trải hơn 1000 năm sau mới được chép lại, không tránh khỏi việc tam sao thất bản và truyện Việt Nam truyền sang Trung Quốc trở thành truyện của Trung  Quốc hoặc ngược lại. Hoặc giả, do người đời sau thêm những tình tiết theo cái nhìn thời đại của họ, đôi khi rất bất hợp lý như “Sự tích Đầm Nhất Dạ” trong Lĩnh Nam chích quái (sách đã dẫn) có đoạn chép: “Đổng Tử trở về giảng lại đạo Phật. Tiên Dung giác ngộ ...” thì thật là vô lý, bởi vì mở đầu câu chuyện đã định vị yếu tố thời gian vào thời Hùng Vương thứ III (theo Truyền thuyết Hùng Vương - Thần thoại Vĩnh Phú, Vũ Kim Biên, Sở VHTT TT Phú Thọ 1998; truyền thuyết còn lưu truyền trong dân gian, cũng nói là Hùng Vương thứ XVIII). Nếu chưa nói đến sự tồn tại hơn 2600 năm của các vua Hùng theo các bộ sử xưa chép lại – ngay cả việc tạm ứng dụng quan niệm mới cho rằng thời Hùng Vương chỉ tồn tại khoảng 300 năm và kết thúc vào năm 208 tr.CN – thì ngay cuối thời Hùng Vương thứ XVIII cũng hơn 200 năm tr.CN, lúc này Phật giáo chưa thể truyền đến Việt Nam. Lịch sử Phật giáo ghi nhận: Phật giáo truyền đến Việt Nam vào thế kỷ thứ 2 sau CN.
Do đó, dựa vào truyền thuyết để phân tích thực trạng xã hội thời Hùng Vương là một việc không dễ dàng. Nhưng một nét độc đáo khác của truyền thuyết thời Hùng Vương so với truyền thuyết cổ tích, thần thoại nói chung là:
@ Có những truyền thuyết được bảo chứng bằng di vật văn hoá truyền lại từ đời này qua đời khác như là một sự tiếp nối văn hóa, đó là: truyền thuyết “Bánh Chưng, bánh Dầy” và truyền thuyết “Trầu Cau”.
@ Những truyền thuyết từ thời Hùng Vương mặc dù bị vùi lấp trong cơn lốc của thời kỳ Bắc thuộc hơn 1000 năm, nhưng vẫn giữ được kết cấu hợp lý cho giá trị nội dung mà truyền thuyết đó thể hiện. Đây là một sự kỳ diệu! Sự kỳ diệu này nếu không thể giải thích bằng quyền năng của thần thánh thì chỉ có thể cho rằng: Tổ tiên ta đã có chữ viết, nên đã ghi lại được những giá trị của nền văn minh thời Hùng Vương. Do đó, vẫn giữ được nét căn bản cho nội dung câu chuyện không bị sai lệch với thời gian. Mặc dù sau đó loại chữ viết này đã bị thất truyền (vấn đề chữ viết của thời Hùng Vương xin được nói rõ hơn ở phần sau).
@ Hầu hết những truyền thuyết lịch sử về thời Hùng Vương đều có ghi nhận thời gian xảy ra sự kiện, thường bắt đầu bằng câu: “Vào thời Hùng Vương thứ ...” hoặc có sự hiện diện của vua Hùng - kể cả Sơn Tinh, Thủy Tinh (trừ Trương Chi và Thạch Sanh là hai tác phẩm văn học thời Hùng và “Mỵ Châu, Trọng Thủy” – xin được minh chứng ở phần sau).
Những truyền thuyết từ thời Hùng Vương sau này sưu tầm được rất nhiều. Nhưng để tìm hiểu về thực trạng thời Hùng Vương, trong cuốn sách này sẽ được chứng tỏ bằng những truyền thuyết được phổ biến và truyền tụng mà hầu hết những người Việt Nam ai cũng biết là: Truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên; Phù Đổng Thiên Vương; Bánh Chưng Bánh Dầy; Trầu Cau; Sự tích Dưa hấu; Sự tích Đầm Nhất Dạ, Trương Chi Mỵ Nương; Sơn Tinh Thủy Tinh. (Riêng hai truyện “Thạch Sanh” và “Mỵ Châu Trọng Thủy” cũng được phân tích trong tập sách này với tư cách là những tác phẩm tiêu biểu cho nền văn hoá, nghệ thuật thời Hùng Vương; trong đó có sự minh chứng xuất xứ của truyện “Thạch Sanh” có nguồn gốc từ thời vua Hùng và truyện “Mỵ Châu Trọng Thủy”; bởi nước Âu Lạc là sự tiếp nối của nước Văn Lang, do đó phải có sự tiếp nối về văn hóa).
Trong những truyền thuyết và cổ tích từ thời Hùng Vương thì hai truyền thuyết có di vật lưu truyền qua nhiều thế hệ là “Trầu Cau” và “Bánh Chưng, bánh Dầy”. Tục ăn trầu thì ở Đài Loan hiện nay cũng có, nhưng coi trầu cau là một nghi lễ có tính văn hóa truyền thống thì chỉ có ở Việt Nam. Những di chứng này đã chứng minh cho tính thực tế của truyền thuyết ở các thời vua Hùng. Vì vậy, việc tìm hiểu những ý nghĩa của tiền nhân khi lưu truyền lại cho con cháu qua những truyền thuyết là một hướng hoàn toàn có cơ sở.
Trong dân gian Việt Nam đã lưu truyền một câu tục ngữ: “Xanh vỏ, đỏ lòng” xuất phát từ hình tượng của quả dưa hấu trong “Sự tích Dưa Hấu” là một truyền thuyết được truyền lại từ thời vua Hùng như muốn nhắc nhở cho hậu thế tìm hiểu nội dung của truyền thuyết do cha ông để lại qua bề ngoài đầy huyền thoại của nó.
Riêng truyền thuyết “Con Rồng, cháu Tiên”, vì nội dung của truyền thuyết này đã khẳng định thời điểm bắt đầu của thời Hùng Vương tương đương với thời Tam Hoàng - Ngũ Đế bên Trung Hoa (tức là gần 3000 năm tr.CN), phủ nhận quan điểm cho rằng thời Hùng Vương chỉ tồn tại khoảng 300 năm. Vì vậy, để bảo đảm tính khách quan, cuốn sách này sẽ không phân tích tính thời gian của truyền thuyết nói trên (theo sử cũ thì thời điểm lập quốc của Văn Lang bắt đầu từ năm 2879 tr.CN). Nhưng những tình tiết của truyền thuyết “Con Rồng, cháu Tiên” khẳng định không gian tồn tại và nền văn minh kỳ vĩ của Văn Lang sẽ được minh chứng cùng với các truyền thuyết khác trong cuốn sách này.
Mỗi truyền thuyết đều có những giới hạn trong phạm vi nội dung của nó, cho nên những vấn đề được đặt ra trong truyền thuyết này phải bổ sung cho sự minh chứng trong một truyền thuyết khác. Do đó không tránh khỏi sự lặp lại một vài vấn đề. Mong độc giả lượng thứ.
Quan niệm cho rằng: “Thời Hùng Vương bắt đầu từ thiên niênkỷ thứ 3 tr.CN và là một thời kỳ có nền văn minh rực rỡ so với các quốc gia cổ đại khác trên thế giới” được trình bày trong tập sách này, hoàn toàn dựa trên sự phân tích những truyền thuyết đã được nêu ở trên. Trong sách này, những tư liệu của các học giả cổ kim, trong và ngoài nước, kể cả những di vật, chỉ xin được sử dụng hoặc trình bày có tính minh họa như một hiện tượng liên quan, không phải là cơ sở của giả thuyết đã trình bày. Bởi vì di vật chỉ là những cái còn lại của một thời đại, nhưng không phải là tất cả những cái của thời đại đó đã có. Còn tư liệu về thời Hùng Vương đang có hiện nay đều được viết lại sau đó cả hàng ngàn năm, không tránh khỏi việc tam sao thất bản. Trong sách này, tất cả phần trích dẫn được thể hiện bằng kiểu chữ Vni-Helve 10; phần chính văn của người viết được thể hiện bằng kiểu chữ Vni-Times 12. Những phần in đậm đều do người viết thực hiện.
Hy vọng những sự phân tích dưới đây, là một đóng góp nhỏ so với những công trình nghiên cứu công phu của các học giả cổ kim, trong và ngoài nước về thời đại các vua Hùng, với mong muốn làm sáng tỏ về thực trạng của nước Văn Lang, quốc gia đầu tiên của dân tộc Việt.


 


Mời xem các phần khác:



  1. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Lời bạch

  2. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Lời nói đầu

  3. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương I

  4. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương I - 1

  5. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương I - 2

  6. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương I - Phụ chương

  7. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương II

  8. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương II - 1

  9. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương II - 2

  10. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương III

  11. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương III - 1

  12. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương III - 2

  13. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương III - 3

  14. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương IV

  15. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương IV - 1

  16. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương V

  17. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VI

  18. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VI - 1

  19. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VI - 2

  20. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VI - Phụ chương - 1

  21. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VI - Phụ chương - 2

  22. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VII

  23. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VII - 1

  24. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VII - 2

  25. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VII - 3

  26. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VII - 4

  27. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VIII

  28. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương VIII - 1

  29. Thời Hùng Vương qua truyền thuyết và huyền thoại - Chương IX - Lời kết

Bài viết cùng chuyên mục

Sự sụp đổ của thành Đa bang không chỉ chôn vùi sự nghiệp của vương triều Hồ, mà còn đánh dấu sự thất bại của phép dùng binh chỉ đơn thuần dựa vào quân đội, vũ khí, thành quách trong điều kiện phải...

Nhiều nhà nghiên cứu khi đánh giá việc đất nước thống nhất là sự xâm lược, thôn tính lãnh thổ, mạnh được yếu thua, cách ứng xử phong kiến mang nặng tính cục bộ mà cho rằng Đại Việt là của người...

Sau cục diện Nam – Bắc triều kết thúc, hình thành cục diện Đàng Ngoài – Đàng Trong. Như vậy, đến giai đoạn này, quá trình mở rộng lãnh thổ của người Việt xuống phía Nam được thực hiện ở Đàng Trong...

Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giỏi thủy chiến. Điều này đã được chứng minh bằng nhiều trận thủy chiến “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử.

Trận đại thủy chiến ở đầm Thị Nại giữa quân Tây Sơn và chúa Nguyễn vào năm 1801 có rất nhiều điểm tương đồng với một trận thủy chiến nổi tiếng khác diễn ra trước đó 16 thế kỷ.

Trong lịch sử cổ - trung đại Việt Nam có nhiều cuộc cải cách, đổi mới, nhưng cải cách tài chính thì chỉ có một, đó là cuộc cải cách của Trịnh Cương (1716-1729).

Cải cách hành chính của Minh Mạng diễn ra vào nửa đầu thế kỷ XIX, khi xã hội phong kiến Việt Nam đã lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện.

Dù thời xưa, phận đàn bà “ba chìm bảy nổi” nhưng nhiều người trong số họ vẫn vượt lên cái lẽ “nữ nhi thường tình” để gánh vác quốc gia đại sự.

Theo các sử liệu của cả Việt Nam và Trung Quốc, trong hơn 1000 năm, quân đội của Đại Việt đã hàng chục lần tấn công vào lãnh thổ láng giềng phương Bắc.

Thủy quân dưới thời các chúa Nguyễn (1558 - 1777) đã hoàn toàn làm chủ vùng biển đảo Đàng Trong, đặt nền móng xác lập chủ quyền biển đảo Việt Nam, đặc biệt là chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.