Nhà Mạc: Được mùa thi cử

Ngày đăng: 26/05/2010 04:04:00

Thể chế giáo dục, thi cử, chức danh học vị, học hàm nhà Mạc vẫn theo quy chế nhà Lê. Thời hạn thi Hương, thi Hội cứ 3 năm một khóa thực hiện rất nghiêm.

Cứ các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu thi hương, các năm Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thi Hội. Năm Kỷ Sửu, niên hiệu Mạc Minh Đức năm thứ 3 (1529), các trung thần của nhà Lê nổi lên chống đối ở khắp nơi, công việc triều chính của nhà Mạc còn rất bộn bề, phức tạp.

s
Thành nhà Mạc

Nhưng để thu nhận những trí thức nho gia nhằm phục vụ cho chế độ bản triều, Mạc Đăng Dung tổ chức khoa thi Hội đầu tiên của nhà Mạc lấy đỗ 27 người có đủ các chức danh Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Hoàng giáp và Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân.

Tháng 12 cùng năm, cho dựng bia tiến sĩ ghi tên 27 vị đại khoa. Khoa thi năm  Ất Mùi, niên hiệu Mạc Đại Chính năm thứ 6 (1535), Mạc Đăng Doanh lấy đỗ 32 người gồm 3 vị  tam khôi, 7 vị đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân (Hoàng giáp), 22 vị đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân.

Đặc biệt, khoa thi này có vị Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông người xã Trung Am, huyện Vĩnh Lại, nay là thôn Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. 50 tuổi ông đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ nhất danh: Trạng nguyên.

Các kỳ thi Hội và thi Đình ông đều đỗ đầu (Hội nguyên và Đình nguyên). Làm quan đến chức Thượng thư, Thái phó, tước Trình quốc công. Đương thời gọi ông là Trạng Trình. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã giúp nhà Mạc củng cố triều nghi, có nhiều tấu trình cải cách giáo dục, thi cử. Khi ông đã về trí sĩ, các vua nhà Mạc đều sai người đến hỏi quốc sự. Năm Mạc Diên Thành thứ 8 (1585) ông mất, thọ 95 tuổi.

Mặc dù năm 1533, Lê Duy Ninh đã được lập làm vua (Lê Trang Tông), đóng đô ở sách Vạn Lại (Thanh Hóa), nhà Mạc vẫn cứ 3 năm tổ chức một khoa thi Hội.
x
 

Năm Giáp Dần, với niên hiệu Thuận Bình thứ 6 (1554), vua Lê Trung Tông nhà  Lê Trung hưng đã bắt đầu mở chế khoa (khoa thi do ý vua mà mở ra, khác với khoa thi thường lệ) nhưng việc thi cử của nhà Mạc vẫn không thay đổi.

Năm Nhâm Ngọ, Mạc Diên Thành thứ 5 đời Mạc Mậu Hợp, ngày 6/5 Đề điệu Quốc tử giám xin xây dựng bia tiến sĩ dưới thời nhà Mạc từ khoa thi Nhâm Thìn năm Mạc Đại Chính thứ 3 (1532) cho đến khoa thi Canh Thìn, niên hiệu Mạc Diên Thành năm thứ 3 (1580), Mạc Mậu Hợp cho rằng "đất nước còn nhiều việc nên chưa thực hiện được".

Như vậy cho đến 1592 nhà Mạc tổ chức được 22 kỳ đại khoa thì chỉ dựng được 1 tấm bia năm 1529, còn 21 khoa thi tiến sĩ của nhà Mạc không dựng được bia.

Dưới triều nhà Mạc có 6 khoa thi tiến sĩ: 1565, 1577, 1580, 1583, 1589 và 1592 nhà Lê và nhà Mạc tổ chức trùng nhau trong 1 năm. Có những khoa thi, người ở vùng nhà Lê cát cứ sang thi trường thi nhà Mạc tổ chức và ngược lại. Những người đỗ đều được hai bên công nhận.

Với đất nước thì đây là thời kỳ chính trị rối ren, nhưng với các sĩ nhân thì đây là thời kỳ được mùa thi cử. Triều Mạc từ 1529 - 1592 tổ chức  được 22 khoa thi, lấy đỗ 487 tiến sĩ trong đó có 43 vị tam khôi, 344 tiến sĩ xuất thân và  đồng tiến sĩ xuất thân.

Bài viết cùng chuyên mục

Sự sụp đổ của thành Đa bang không chỉ chôn vùi sự nghiệp của vương triều Hồ, mà còn đánh dấu sự thất bại của phép dùng binh chỉ đơn thuần dựa vào quân đội, vũ khí, thành quách trong điều kiện phải...

Nhiều nhà nghiên cứu khi đánh giá việc đất nước thống nhất là sự xâm lược, thôn tính lãnh thổ, mạnh được yếu thua, cách ứng xử phong kiến mang nặng tính cục bộ mà cho rằng Đại Việt là của người...

Sau cục diện Nam – Bắc triều kết thúc, hình thành cục diện Đàng Ngoài – Đàng Trong. Như vậy, đến giai đoạn này, quá trình mở rộng lãnh thổ của người Việt xuống phía Nam được thực hiện ở Đàng Trong...

Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giỏi thủy chiến. Điều này đã được chứng minh bằng nhiều trận thủy chiến “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử.

Trận đại thủy chiến ở đầm Thị Nại giữa quân Tây Sơn và chúa Nguyễn vào năm 1801 có rất nhiều điểm tương đồng với một trận thủy chiến nổi tiếng khác diễn ra trước đó 16 thế kỷ.

Trong lịch sử cổ - trung đại Việt Nam có nhiều cuộc cải cách, đổi mới, nhưng cải cách tài chính thì chỉ có một, đó là cuộc cải cách của Trịnh Cương (1716-1729).

Cải cách hành chính của Minh Mạng diễn ra vào nửa đầu thế kỷ XIX, khi xã hội phong kiến Việt Nam đã lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện.

Dù thời xưa, phận đàn bà “ba chìm bảy nổi” nhưng nhiều người trong số họ vẫn vượt lên cái lẽ “nữ nhi thường tình” để gánh vác quốc gia đại sự.

Theo các sử liệu của cả Việt Nam và Trung Quốc, trong hơn 1000 năm, quân đội của Đại Việt đã hàng chục lần tấn công vào lãnh thổ láng giềng phương Bắc.

Thủy quân dưới thời các chúa Nguyễn (1558 - 1777) đã hoàn toàn làm chủ vùng biển đảo Đàng Trong, đặt nền móng xác lập chủ quyền biển đảo Việt Nam, đặc biệt là chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.