Người "giữ hồn" chèo Khuốc

Ngày đăng: 11/05/2010 00:00:00

Học hát chèo từ năm 11 tuổi

Từ lâu, chiếu chèo làng Khuốc (tên dân gian thường gọi là làng Cổ Khúc) đã nức tiếng là một trong bảy nôi chèo đất Việt. Theo các tài liệu nghiên cứu, có 151 làn điệu và ca khúc chèo thì riêng các phường chèo Thái Bình với 2 vở chèo "Từ Thức gặp tiên", "Phan Trần" và trích đoạn "Tuần Ty - Đào Huế" đã có 30 ca khúc và 4 kiểu hát nói, chiếm 1/5 trong tổng số các điệu chèo trong các vở chèo cung đình.

Khi biết ý định của chúng tôi là tìm hiểu về những làn điệu chèo độc đáo của quê mình, ông Ngạn hồ hởi: "Chèo Khuốc có tới 12 làn điệu độc đáo mà không ở đâu có được, như Ván cờ tiên, Đường trường thu không, Tình thư hà vị, Hề đơm đó... Nhưng độc đáo hơn cả vẫn là hai miếng "Múa trái" và "Tắm tiên" trong vở Từ thức du tiên. Cứ hát được 12 làn điệu ấy thì ai cũng có thể hát được tất cả những làn điệu chèo ở các nơi khác".


Theo ông Ngạn, sở dĩ  thống kê được những làn điệu độc đáo đó là vì "chả thấy ở nơi  đâu người ta hát được như thế" và có những làn điệu dù giống nhau nhưng cách ngắt nhịp, đánh trống đế của nghệ nhân chèo Khuốc lại hoàn toàn khác.

"Chẳng thế mà có lần, đoàn chèo Thái Bình đi tham gia hội diễn chèo toàn quốc với màn "Tình thư hà vị", tôi bận việc nhà không đi đánh trống được, thế là màn đó diễn viên phải bỏ vì tôi mà không đánh thì chẳng có ai thay thế", ông Ngạn không giấu được tự hào.













a
Ông Ngạn đang say sưa nói chuyện về chèo.


Sinh ra trên cái nôi của đất chèo nhưng gia đình ông lại không có ai theo nghiệp cầm ca. Mặc dù vậy, như một lẽ tự  nhiên, những làn điệu chèo cứ ngấm dần, ngấm dần vào máu của cậu bé Ngạn. Năm 11 tuổi, ông tham gia gánh hát của cụ kép Lục, được học các thầy như cụ Trạch, cụ Điền, cụ Bổng - những nghệ nhân của làng đã từng biểu diễn nhiều nơi.


"Ngày ấy, trong làng tôi có tới 7, 8 gánh hát. Các cụ chỉ dạy bằng cách truyền khẩu và làm mẫu động tác cho mình bắt chước chứ nào có được dạy xướng âm như bây giờ. Nếu học trò mà có hát sai, thầy đánh ngay. Có lần tôi bị thầy Trạch đánh cho sưng đầu gối vì hát sai đấy", ông Ngạn kể.

Chết cũng phải "giữ nghề"


Ông Ngạn cho biết, hầu hết những người lớn tuổi trong làng đều thuộc "nằm lòng" 12 làn điệu cổ của làng, nhưng với "Múa trái" và "Tắm tiên" thì "chỉ có mình tôi là thuần thục".


Ông giải thích, "Múa trái" có nghĩa là bốn người cùng múa nhưng quay ngược nhau. Điệu múa này rất khó. Năm 1993, Đoàn chèo Thái Bình đi thi Hội diễn chèo toàn quốc, ông đã phải bước từng bước để diễn viên bước theo. Năm đó, đoàn đạt Huy chương vàng.


Còn trong màn "Tắm tiên" - diễn viên phải lột tả được cảnh nàng tiên đang tắm nhưng vẫn phải thể hiện được sự thoát tục, trong sáng. "Thông thường, trong chèo chỉ có cảnh gội đầu. Còn tắm thì chỉ duy nhất làng tôi mới có", ông khoe.

Đã nhiều năm nay, ông Ngạn cùng những người cao tuổi đứng ra dạy hát chèo cho con em trong làng, bởi ông tâm niệm "mình già rồi. Nếu không truyền lại những làn điệu độc đáo cho thế hệ sau gìn giữ thì có tội với các thầy lắm. Bây giờ, các cháu nhỏ do tôi dạy đã biết hát tất cả 12 làn điệu "độc". Chúng nó đi thi bao giờ cũng giành giải vàng đấy".


Cũng có một số nghệ  sĩ từ Hà Nội, Thanh Hóa tìm đến học  ông. Thế nhưng, ông bảo, một phần do họ không nắm được đặc trưng của chèo Khuốc nên khi biểu diễn đã không thể hiện được cái hay, cái đẹp của nó, thậm chí "làm sai lệch đi". Có lần, vừa mới nghe nghệ sĩ hát trên đài ông đã vội tắt ngay vì "đó chẳng phải là chèo làng tôi mà tôi đã dạy họ".


Dù nặng lòng với chèo  đến thế, am hiểu về chèo Khuốc đến thế  nhưng ông Ngạn cũng thừa nhận: "Tôi sẽ truyền lại gần như tất cả những làn điệu chèo của làng, nhưng cũng vẫn phải giữ lại cho mình khoảng một, hai phần trăm gì đó coi như bí quyết của mình, cũng như các cụ là thầy của tôi ngày trước dù chết cũng phải giữ lấy nghề. Nếu tôi mà làm sai, tôi có tội với các cụ lắm".


Bài viết cùng chuyên mục

Bài viết dưới đây của Trần Minh Nhật - một học sinh của tôi và là nhà nghiên cứu Địa Lý Lạc Việt xuất sắc của TT NC Lý học Đông phương - Đáng nhẽ ra, anh Trần Minh Nhật là Phó Giám đốc phụ trách...

Với vai trò là dịp lễ quan trọng nhất trong văn hóa Việt Nam, Tết Nguyên Đán vẫn mang trọn những nét đẹp truyền thống dù trải qua biết bao năm tháng.

Tết đến Xuân về không chỉ là niềm khao khát của biết bao đứa trẻ để được xúng xính quần áo mới, được ăn bánh mứt và nhất là được nhận lì xì.

&quot;Thầy cho con ăn một bát canh này thật là một niềm hạnh phúc. Hương vị cua đồng quê nhà ít có thức ăn nào sánh tày, quả là ngon&quot;.<br />

Đó là những ngôi chùa có vị trí đặc biệt trong lịch sử Việt Nam, vì nhiều lý do đã bị phá hủy hoàn toàn và không được khôi phục trở lại.<br />

Lễ cúng ông Táo cần phải được tiến hành trước khi ông Táo bay về trời báo cáo Ngọc hoàng, tức là trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp.

Ở Việt Nam, sự tích Táo Quân được truyền khẩu, rồi ghi chép, do đó có những sự khác nhau về tình tiết...

Thưởng trà là một nghệ thuật đòi hỏi sự tinh tế, cầu kỳ và công phu trong từng chi tiết. Đạo của trà Việt nằm ở cái tâm, cái thế của người pha cũng như người thưởng thức…

Các nghi lễ và lễ hội cung đình Huế là thành tố quan trọng nhất tạo nên bản sắc văn hóa Huế

Tây Nguyên được biết đến như là miền đất huyền thoại, là nơi cư trú của các dân tộc thiểu số: Ê- đê; Mnông; Gia Rai; Ba Na;… Đó là vùng đất của những điệu cồng chiêng, của rượu cần, đàn Tơrưng… và...