12 con Giáp

Ngày đăng: 02/04/2008 00:00:00


Tý: là GĐ hạt giống hút nước trong đất mà nảy mầm.
sửu: là GĐ nảy mầm cong queo, đội đất mà ra.
Dần: là GĐ mầm vương lên cao, dương khí đang thịnh.
Mão: là GĐ cây cỏ phát triển mạnh mẽ.
Thìn: là GĐ cây cỏ trưởng thành, cành nhánh xum xuê.
Tị: là GĐ dương khí cực thịnh, âm khí suy, cây cỏ cứng cáp.
Ngọ: là GĐ cây cỏ phát triển hết mức đã bắt đầu ngừng lại.
Mùi: là GĐ cây cỏ hương sắc đầy tràn, ra hoa kết quả.
Thân: là GĐ cây cỏ thành thục, quả chín, hạt già.
Dậu: là GĐ thoái lui, cây cỏ suy tàn, dương suy, âm thịnh.
Tuất: là GĐ suy tàn rõ, cây cỏ khô héo, âm khí cực thịnh.
Hợi: là GĐ hủy diệt dương khí hết, âm khí cực thịnh, cây cỏ chết, trở về đất để cho quả hạt nảy mầm, bước sang một chu kỳ mới.
Về sau do tính hợp lý của vòng Giáp Tý, các nhà thiên văn lịch toán mới dùng Can chi để đo đếm thời gian và làm lịch.


Gắn 12 con vật vào 12 Địa chi:


Có lẽ bắt nguồn từ việc dùng 12 Địa chi để chi 12 ngày đêm ra làm 12 giờ, trước khi Hệ can chi được dùng để tính ngày, tháng, năm làm lịch. Để chia ngày đêm ra hai nửa bằng nhau người xưa dùng hệ tọa độ: Trục tung theo hướng Bắc - Nam; Trục hoành theo hướng đông - tây. Trục tung gọi là trục Tý - Ngọ, tương ứng với nửa đêm (Tý) và giữa trưa (Ngọ). Trục hoành gọi là trục Mão - Dậu, tương ứng với tảng sáng (Mão) và chập tối (Dậu). Trong các xã hội nông nghiệp cổ điển con người sống chung với quần thể gia súc trong nhà ( hầu như nhà nào cũng có lợn, gà, chó, mèo, trâu, bò, gà, vịt v.v...), vì vậy mà con người có những quan sát rất tinh tế về thói quen của các loài vật.Một số thói quen của chúng có lliên quan đến thời gian trong ngày, có lẽ vì vậy mà người xưa đã gắn tên tuổi của chúng vào trục Tý - Ngọ, Mão - Dậu. Ví dụ nửa đêm là thời gian hoạt động mạnh của chuột nhà, giữa trưa là giờ nghỉ của ngựa, có lẽ vì thế mà con chuột được gắn với giờ Tý nửa đêm, con ngựa được gắn với giờ Ngọ giữa trưa. Phương tiện di chuyển ngày xưa , ngoài những cỗ xe bò thô sơ ít nhà có, còn đi lại phần lớn là nhờ lừa, ngựa, Với cái nóng nực phương nam , người xưa không thể không cho chúng nghỉ ngơi vào giửa trưa. Để cho dễ nhớ, Chuột và Ngựa đã trở thành hai con vật tượng trưng cho trục thời gian Tý - Ngọ. Ai nuôi mèo đều có thể nhận xét, vào sáng sớm, khi màn đêm sắp hết, bình minh bắt đầu là lúc mèo nhà tìm nơi nghỉ ngơi sau một đêm hoạt động. Còn buổi chiều tàn, khi trời nhá nhem là lũ gà đã tụ tập quang chuồng trở về nơi trú ẩn quen thuộc hàng ngày của chúng, sau một ngày tản mát kiếm ăn ngoài vườn. Cũng chính vì thế mà "mèo và gà" đã gắn với hai mốc thời gian trong ngày là tảng sáng và chập tối, tức là trục Mão - Dậu. Người TQ gắn Mão không phải với con Mèo mà là con Thỏ. Theo chúng tôi, Thỏ không có ý nghĩa gì liên quan đến buổi sáng cả, nó không có cơ sở để tượng trưng cho trục Mão - Dậu. Điều này lại thêm một yếu tố để chứng minh rằng tên 12 con vật của 12 địa chi vốn bắt nguồn từ nền văn minh Lạc Việt cổ xưa. Tác giả Hiệp Kỷ Biện Phượng Thư cũng đã viết: " Tinh Lịch Khảo nguyên (của Lý Quang Địa) cũng đã từng viết: 12 cầm tượng Tý Chuột, Sửu trâu, Dần hổ, Mão thỏ, Thìn rồng, Tỵ rắn, Ngọ ngựa, Mùi dê, Thân khỉ, Dậu gà, Tuất chó, Hợi lợn, đã được noi theo từ lâu, không biết từ đâu đến... không thấy ở kinh điển..."(Biện Phương Thư, tr.71). Nếu đem ý nghĩa 12 giai đoạn trưởng thành của cây cỏ vào việc chia thời gian ngày đêm thì không những không hợp với những mốc thời gian cụ thể trong ngày mà còn khó nhớ đối với mọi người. Còn nếu nói " giờ gà lên chuồng" thì ở nông thôn người ta biết ngay là giờ Dậu. Cũng như giờ "chuột phá" thì người ta biết ngay là giờ Tý. Dần dần, thói quen đặc trưng của những con vật mà xã hội dựa vào cây trồng, vật nuôi và săn bắn xưa rất gần gũi, cũng như được gắn với địa chi còn lại. Trong thời gian hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ai đã phải lên căn cứ miền rừng núi phía Bắc cũng như phía Nam, chung sống với đồng bào miền núi, nếu để ý đều có thể nhận thấy đàn trâu nhà đẽo mõ tre nhốt dưới từng sàn, cứ khoảng 2, 3 giờ sáng là chúng tỉnh dạy nhai cỏ, tiếng mõ nghe lốc cốc đều đều làm ta cũng tỉnh giấc, nhớ ngay đến giờ Sửu mà người xưa đã dày công quan sát. Nhà đi săn thú rừng xưa cho biết cứ khoảng 4 - 5 giờ sáng mặc dầu trời vãn còn tối, nhưng kgông nên tìm săn cọp, vì vào giờ đó chúng đã về hang nghỉ ngơi. Các giờ khác cũng thế, mỗi giờ gắn với một đặc điểm sinh hoạt của một loài vật quen biết ung quang: giờ Tị là giờ rắn ẩn mình, những người làm nghề đào hang bắt rắn đều lợi dụng giờ này để bắt chúng:giờ Mùi là giò dê ăn cỏ; giờ Thân là giờ bầy khỉ theo đàn trở về; giờ Tuất là giờ hoạt động, sửa nhiều của chó; giờ Hợi là giờ ngũ yên của Lợn. Riêng giờ Thìn, vào khoảng từ 7 đến 9 giờ sáng, là thời gian con người có cảm giác thoải mái nhất, năng suất làm việc cao nhất, được người xưa lấy con vật tượng trưng cao quý là "con Rồng" làm hình tượng. Đó cũng là một điều rất hợp lý. Tên 12 con vật gắn với 12 địa chi, có tính cố định trong ngày, trong đó có 7 con vật nuôi (Trâu, mèo, ngựa, dê, gà, chó, lợn); 4 con vật hoang dã (chuột, cọp, rắn, khỉ) và 1 con vật tưởng tượng đại diện cho sự tốt đẹp (Rồng); được hình thành sau Hệ tọa độ " Tý - Ngọ, Mão - Dậu", đánh dấu 12 khoảng thời gian trong một ngày, rất dễ nhớ và có ý nghĩa trong nền sản suất chăn nuôi và trồng trọt của các XH nông nghiệp cổ điển Á đông. Chúng có nhiều khả năng bắt nguồn từ nền văn minh Việt cổ đã bị Hán hoá.


Bài viết cùng chuyên mục

Cửu đỉnh được coi như biểu trưng và là pháp khí của triều đình nhà Nguyễn đương thời.

Ở trước Hiển Lâm Các - đối diện với Thế Miếu trong Đại Nội Huế có 9 cái đỉnh đồng lớn, gọi là 9 đỉnh Triều đại. Dân gian thường gọi là Cửu Đỉnh. Mỗi cái nặng trên dưới 2 tấn, được khởi đúc từ cuối...

Các bức ảnh ghi lại việc thiết lập hành chính cũng như đời sống phong phú của người dân Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa.

Tư liệu quý khẳng định chủ quyền Trường Sa – Hoàng Sa

Mộc bản triều Nguyễn gồm 34.618 tấm với 55.318 mặt khắc, chứa đựng nội dung của 152 đầu sách với 1.935 quyển.

Dưới triều Nguyễn, do nhu cầu phổ biến rộng rãi các chuẩn mực của xã hội, các điều luật bắt buộc thần dân phải tuân theo, để lưu truyền công danh sự nghiệp của các vua chúa, các sự kiện lịch sử...,...

Chùa Một Cột nằm trên phần đất thôn Phụ Bảo, tổng Yên Thành cũ. Đến giữa thế kỷ XIX thôn này đã hợp nhất với thôn Thanh Ninh và mang tên mới là Thanh Bảo. Đây là một ngôi chùa có kiến trúc hết sức...

GiadinhNet - Xã Cao Thắng vẫn còn dấu tích của một công trình kiến trúc được xây dựng bằng đá ong độc đáo đã bạc màu thời gian.

Mùa Xuân Canh Tuất (1010) tại kinh đô Hoa Lư, triều thần suy tôn điện tiền chỉ huy sứ Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế thay thế nhà Tiền Lê. Tháng 7, vua hạ chiếu dời đô về thành Đại La với lý do:...

Cửu Đỉnh ở Huế đang được Nhà nước Việt Nam xét duyệt để công nhận là một bảo vật quốc gia. Trên bộ tác phẩm nghệ thuật bằng đồng này, phần lãnh hải của Việt Nam đã được cổ nhân lưu lại một cách cụ...